مهین کمالی

زمینه و هدف : اهمال کاری تحصیلی یکی از چالش های مهم نظام آموزشی است که می تواند عملکرد تحصیلی و رشد مهارتی دانش آموزان را تحت تأثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش برنامه درسی شطرنج بر بهبود مهارت های شناختی و فراشناختی دانش آموزان دارای اهمال کاری تحصیلی انجام شد. تمرکز اصلی بر شناسایی نقش بازی شطرنج در ارتقای قابلیت های ذهنی و تنظیم شدگی یادگیری این دانش آموزان بود. روش : مطالعه به شیوه ای شبه آزمایشی انجام شد و جامعه آماری آن شامل دانش آموزان دختر و پسر پایه ششم ناحیه ۲ شهر کرمان در سال تحصیلی ۱۴۰۲–۱۴۰۳ بود. از طریق نمونه گیری تصادفی خوشه ای، ۷۲ دانش آموز اهمال کار انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و آزمایش (هرکدام ۳۶ نفر) تقسیم شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه اهمال کاری سواری (۱۳۹۰)، مهارت های شناختی نجاتی (۱۳۹۲) و مهارت های فراشناختی مختاری و ریچارد (۲۰۰۲) بود. یافته ها : نتایج تحلیل داده ها نشان داد که آموزش برنامه شطرنج تأثیر معناداری بر بهبود مهارت های شناختی از جمله حافظه، توجه انتخابی و پایدار، کنترل مهاری، تصمیم گیری، برنامه ریزی، شناخت اجتماعی و انعطاف پذیری شناختی دارد (P<0.001). همچنین، در حوزه مهارت های فراشناختی نیز ارتقاء معناداری در راهبردهای کلی خواندن، حل مسئله و راهبردهای حمایت از خواندن مشاهده شد (P<0.001). بحث و نتیجه گیری : یافته های این پژوهش حاکی از آن است که آموزش شطرنج می تواند به عنوان ابزاری مؤثر در تقویت مهارت های شناختی و فراشناختی دانش آموزان دارای اهمال کاری تحصیلی مورد استفاده قرار گیرد. این نتایج می تواند برای معلمان، مشاوران آموزشی و برنامه ریزان درسی به منظور طراحی فعالیت های آموزشی مؤثر و هدفمند قابل توجه باشد.