فرزاد قادری بافتی

امروزه توجه به اجتماعات محلی و برنامه ریزی مشارکتی در مدیریت شهری، جایگاه ویژه ای یافته و مشارکت شهروندان در امور شهری به یکی از دغدغه های اصلی مدیران شهری مبدل شده است. در این راستا هدف پژوهش با هدف نقش فضای شهری بر مشارکت شهروندان در حوزه اجتماعی-فرهنگی در مناطق پیراشهری بجنورد، می باشد.پژوهش حاضر به لحاظ هدف، کاربردی و رویکرد آن کمی و از نظر روش توصیفی و تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق حاضر ساکنین بجنورد (228931 نفر) می باشند که بر اساس فرمول کوکران و نمونه گیری تصادفی تعداد 384 نفر به عنوان حجم نمونه تعیین شد. به منظور تجزیه وتحلیل اطلاعات از نرم افزار SPSS استفاده شده است. نتایج نشان داد، مشارکت شهروندان در شاخص های (رضایت از مشارکت اجتماعی و فرهنگی با مقدار میانگین 14/2، تعامل بین فرهنگی با مقدار میانگین 17/2، مشارکت در برنامه های توسعه پایدار با مقدار میانگین 22/2 و استفاده از رسانه های فرهنگی با مقدار میانگین 44/2)، نامطلوب ارزیابی شد و در سایر شاخص ها متوسط رو به پایین ارزیابی شدند. نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که بین تمام شاخص های مستقل وابسته با متغیر مستقل (فضاهای شهری) رابطه مثبت و معنی داری در سطح اطمینان 99 درصد وجود دارد. در نهایت بر اساس نتایج تحلیل مسیر، مؤلفه (زیباشناسی و طراحی شهری) با مقدار اثر مستقیم 188/0 و اثر غیرمستقیم 050/0، بیشترین تأثیرگذاری و مؤلفه (اجتماعی و فرهنگی) با مقدار اثر مستقیم 154/0 و مقدار اثر غیرمستقیم 033/0، کمترین میزان تأثیرگذاری در میزان مشارکت شهروندان به خود اختصاص داده اند. 

هدف: الگوی حکمروایی خوب شهری به عنوان فرایند مشارکتی توسعه تعریف می شود که به موجب آن همه ذینفعان شامل حکومت، سازمان های غیردولتی و جامعه مدنی در حل مسائل شهری، مشارکت می کنند. هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل موثر در اثر بخشی مشارکت شهروندان در اداره شهر بجنورد با رویکرد حکمروایی خوب، است. روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و دارای ماهیت تفسیری و تحلیلی و از لحاظ روش در گروه پژوهش کیفی قرار دارد. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش تئوری زمینه ای و مدل کوپراس فازی استفاده شده است. نتایج: بر اساس روش گراندد تئوری، عوامل مؤثر بر اثربخشی مشارکت شهروندان بجنوردی در اداره شهر با رویکرد حکمروایی خوب در قالب 6 مقوله علی، 8 مقوله زمینه ای و 6 مقوله مداخله گر شناسایی شد. در ادامه نتایج مدل کوپراس فازی نشان داد مهم ترین مقوله علی: آگاهی و آموزش با وزن 345/0، مهم ترین مقوله زمینه ای: مسئولیت پذیری نهادها با وزن 242/0، و در نهایت مهم ترین مقوله مداخله گر: مسئولیت پذیری نهادها با وزن 242/0، می باشد. نتیجه گیری: این یافته ها نشان می دهد که آموزش شهروندی و مسئولیت پذیری نهاد های مدیریت شهری بیشترین تأثیر را بر مشارکت مؤثر شهروندان داشته اند.

رابطه توسعه شهری و تاب آوری اقتصادی در برابر زلزله، نشان دهنده تعامل پیچیده بین برنامه ریزی کالبدی و ظرفیت های اقتصادی است؛ به گونه ای که هرگونه غفلت در مدیریت شهری می تواند پیامدهای فاجعه باری به دنبال داشته باشد. در این راستا مطالعه حاضر با هدف ارزیابی تأثیر توسعه شهری بر تاب آوری اقتصادی شهر بجنورد در برابر زلزله انجام شده است. تحقیق حاضر، از نظر هدف، یک تحقیق کاربردی، بر حسب ماهیت، تلفیقی از روش های کیفی - کمی و بر حسب روش پیمایشی و نحوه اجراء توصیفی - تحلیلی می باشد. در این پژوهش از دو روش نمونه گیری استفاده شد: الف) شامل ساکنان بجنور (228931 نفر) که با فرمول کوکران، 384 نفر به عنوان نمونه با سطح اطمینان ۹۵ درصد محاسبه شد. ب) جامعه نخبگان و متخصصان مدیریت شهری که با روش نمونه گیری هدفمند و بر اساس معیارهای تخصصی، ۳۰ نفر این ترکیب (کمی-کیفی) به تحلیل جامعی از رابطه توسعه شهری و تاب آوری اقتصادی در برابر زلزله منجر شد. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده، از مدل دلفی (جهت بومی سازی شاخص های مورد بررسی) و نرم افزار SPSS (آزمون های تی تک نمونه ای، رگرسیون و تحلیل مسیر) استفاده شد. ابتدا با استفاده از نظر خبرگان شاخص های پژوهش تایید و بومی سازی شد. در ادامه نتایج نشان داد تاب آوری اقتصادی بجنورد در برابر زلزله در شاخص های کلیدی (زیرساخت های مقاوم، ذخایر استراتژیک و آموزش) پایین تر از حد استاندارد (میانگین ها 3) است، هرچند تنوع اقتصادی و بخش مالی وضعیت بهتری داشتند. تحلیل همبستگی و رگرسیون رابطه معناداری بین رشد شهری و تاب آوری اقتصادی نشان نداد. با این حال، تحلیل مسیر آشکار کرد که شاخص های توسعه شهری (به ویژه نهادی-مدیریتی و کالبدی) اثرات غیرمستقیم قوی تر از اثرات مستقیم بر تاب آوری دارند، که نشان دهنده نقش کلیدی برنامه ریزی یکپارچه و حکمرانی شهری در تقویت تاب آوری است.