رمضان رضائی

وجود آیات متعددی پیرامون مسأله «جبر و اختیار»انسان، موجب کشمکش های فراوانی در میان حکما، متکلمان و مفسران اسلامی شده که به موجب آن، آراء و عقاید متفاوتی از آنها ارائه شده است و توجه بسیاری از مفسران شیعه و سنی را به خود جلب کرده است. در این میان شیخ طوسی، طبرسی و علامه طباطبایی نماینده تفسیر شیعی و طبری، زمخشری، ابن تیمیه، قرطبی، سید قطب و آلوسی نماینده تفسیر سنی، برداشت های متفاوتی نسبت به این مسأله در آیات متعدد پیرامون مسأله جبر و اختیار داشته اند. این پژوهش به صورت تطبیقی مفهوم «جبر و اختیار»انسان را در آیات متعدد قرآن کریم با توجه به این تفاسیر نامبرده مورد بررسی قرار می دهد. نتایج تحقیق بیانگر آن است که هر کس بگوید فعل بنده فقط از اوست، گرفتار تفویض شده است و هر کس بگوید فعل بنده فقط از خداست و بنده کاره ای نیست، به وادی جبر قدم نهاده است و این دو طرف، نا مستقیم است؛ صراط مستقیم این است که بنده را فاعل بدانیم و در عین حال اقرار کنیم که همه چیز به قضای الهی است.

تعددت السمات الحضاریه المادیه فی العصر الأموی، والتی تعطی انطباعاً عن الحیاه والبیئه التی عاش الناس فیها، فعلى الرغم من حیاه البادیه فی أکثر البلاد العربیه إلا أنه یظهر فی شعر هذا العصر الکثیر من السمات الحضاریه، وتعدد هذه السمات یدل على وجود الحضاره فی البیئات العربیه. جاء هذا العصر فی أعقاب مرحله انتقالیه اتسمت بتحول فی منظومه القیم القدیمه، وإعاده النظر فی الثابت والمألوف وفی الأمور التی تقع فی النفس موقع البدهیات، واعترى الشخصیه العربیه قدر غیر قلیل من القلق والتساؤل والتوزّع، وبذلک أصبحت الذات الفردیه والذات الاجتماعیه موضوعاً للتأمل والنظر والفحص والمراجعه ، وکانت المرأه عنصراً أساسیاً فی هذه الذات، فأصابها ما أصاب الذات من القلق والتساؤل وإعاده النظر. فتبرز صوره المرأه المعطره دلاله عل ى اهتم ام الم رأه بنف سها ورقیه ا الحضاری باستخدامها للعطر کمظهر جمالی، ویظهرالشاعر أیضاً الرقی الذی ب دا واضحاً فی تعامل الرجل مع المرأه الإنسانه. یشیر نتائج البحث إلی ما یتعلق بانعکاس تأثیر الحضاره على المرأه والمتمثل فی زینتها فیتمثل فی رغبه النساء العربیات فی اقتناء الحلی واللآلئ والفضه والدرّ وإلخ... یتزین بها. والسؤال الذی یطرح هنا: کیف یتجلی المظهر الحضاری فی العصر الأموی فی المرأه وحلیتها وکیف انعکس هذا الأمر فی الشعر. للإجابه علی هذا السؤال اعتمدنا علی منهج الوصفی التحلیلی.

نشانه شناسی مطالعه زندگی نشانه ها و علامات در داخل زندگی اجتماعی است. نشانه شناسی در قرآن نیز به بررسی نمادها، نشانه ها و آیات الهی در متن قرآن می پردازد. این رویکرد به دنبال کشف معانی عمیق، ارتباط بین نشانه ها و پیام های الهی است. رهیافت نشانه شناسی یکی از رویکردهای نقد ادبی دوران معاصر است که چهارچوب منسجمی را برای نقد و تحلیل متن ارائه می کند. اساس این نظریه کشف رابطه معنایی متن بر پایه تفسیر بر اساس توانش ادبی خواننده و ارائه شیوه ای نظام مند از خوانش متن است که در جنبه سطحی متن یا پدیده های ادبی متوقف نمی شود؛ بلکه همواره می کوشد تا آنچه را که در ورای ظاهر نهفته است، جستجو کند. بنابراین، این پژوهش به خوانش نشانه شناختی «نفس» در قرآن کریم می پردازد، با طرح این سوال که رده های نشانه شناختی و زیر انگاشت ها ی واژه «نفس» با کدام متن ها یا گفتمان ها مرتبط است و شناخت آن متون و گفتمان ها چگونه به رمزگشایی این واژه کمک می کند؟ برای پاسخ به این پرسش از شیوه تحلیلی توصیفی استفاده شده است. یافته های پژوهش بیانگر آن است که تحلیل نشانه شناختی «نفس» در قرآن کریم، دلالت های ضمنی عمیق و چندگانه ای را آشکار می کند، از جسمانی تا روحانی، فردی تا جمعی، و همچنین درجات معنایی بین خیر و شر، آرامش و اضطراب را نشان می دهد.