ساجده فاطمه

بهره مندی از امام معصوم (ع) به صورت مستقیم در عصر ظهور تفاوت اساسی با زمان محرومیت از حضور معصوم در زمان غیبت دارد و نقش آفرینی مجزایی در همه ابعاد زندگی انسان ایفا می کند. عصر غیبت یا دوره آخرالزمان دوره ای است که پیدایش بدعت ها در دین و شعائر دینی به اوج می رسد؛ بدعت هایی که آنچنان در بطن سنت ها و اصالت های اسلامی نفوذ می کنند که بسیاری از دین داران به هیچ روی گمان بدعت بودن آنها را نخواهند داشت. نبود امام معصوم (ع) در میان امت اسلامی و هادی و راهنما اثرات قابل توجهی در فهم و استنباط مسلمین از مسائل دینی ایجاد می کند. براساس آیات و روایات، وضعیت دینداری مسلمین در عصر غیبت دستخوش انحرافات و بدعت هایی می شود که اصلاح آن فقط به دست امام معصوم (ع) شدنی است. فراموش کردن سنت های رسول خدا (ص) و برداشت های ذوقی و شخصی از احکام اسلامی و معیار قرار دادن منفعت شخصی و گروهی به جای محوریت قرار دادن رضایت خداوند متعال از اتفاقات ناگواری است که در عصر غیبت گریبان گیر امت اسلامی می شود. آخرین حجت و ذخیره الهی با قیام و ظهور خود، وضعیت دینداری مردم را اصلاح کرده و چنان تغییراتی در اجرای احکام الهی ایجاد می کند که مردم گمان می کنند او دین جدیدی را پایه ریزی کرده است. براساس منظومه روایی شیعه، این تفکر و گمان غلط است؛ زیرا مهدی موعود (عج) دین، کتاب، احکام و سنت جدیدی برای مردم نمی آورد، بلکه همان دین جدش رسول خدا (ص) را احیا و بازسازی و دین اسلام را از خرافه، بدعت و انحراف پیراسته می کند. در آن زمان، دین حیات تازه ای می گیرد و مسیر شکوفایی و غلبه بر ادیان دیگر را به سرعت طی می کند.  

اعتقاد به مهدویت باور مشترک ادیان الهی است. تمام معصومین از پیامبر اکرم (ص) تا امام یازدهم (ع) به تبیین مهدویت پرداخته و با آشنا کردن شیعیان با آموزه های مهدوی آنها را برای دوران غیبت آماده کرده اند. در نوشتار حاضر، بحث مهدویت در کلام امام رضا (ع) با روش کتابخانه ای و توصیفی و بااستفاده از منابع روایی شیعه واکاوی شده است. اندیشه های مهدویت در دوره امام باقر (ع) و امام صادق (ع) تبیین شده بود، اما در زمان امام رضا (ع) جریان مهدویت توسط واقفیه و فرقه های ضاله دچار انحراف شد. ازاین رو، حضرت تلاش کرد تا مهدویت و معرفت مهدوی را در جریان و خط صحیحش بازگردانده و صیانت کند. در مقاله حاضر، روایات امام رضا (ع) پیرامون شخصیت و جایگاه امام مهدی (عج) بررسی می شود. موضوعات مطرح در این روایات مشتمل بر معرفی شخصیت حضرت حجت، وقایع آخرالزمان و فرج و ظهور است که راویان آن، افراد موثق و عالمان شیعی هستند تا رابطی برای انتقال مفاهیم و تفکر مهدویت به جامعه شیعی باشند.