عارفه سلیمانی

هدف: بررسی شکلی و محتوایی با کمپانی های خارجی موجود در عمارت انگورستان، موقوفه حاج محمد ابراهیم ملک التجار اصفهانی در شهر اصفهان و مقایسه آن با اجاره نامه های داخلی این تاجر. روش/رویکرد پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش تحلیل محتوا به بررسی اسناد اجاره خارجی محمد ابراهیم ملک التجار اصفهانی می پردازد. یافته ها و نتیجه گیری: یافته های حاصل از تحلیل قراردادهای اجاره منعقده میان این تاجر و کمپانی های خارجی از جمله هودز ، زیگلر و لینچ نشان می دهد که املاک مورد اجاره طیف وسیعی از کاربر ی ها را شامل می شده و مبالغ و شرایط اجاره منعکس کننده مقتضیات زمان بوده است. مهم ترین تفاوت شکلی، تنوع زبانی در این اسناد است که در آن زبان های انگلیسی و روسی در کنار زبان فارسی به کار رفته اند. این تنوع زبانی، بازتابی از گسترش روابط تجاری ایران با کشورهای غربی در دوره قاجار و تأثیر این مناسبات بر شیوه تنظیم قراردادهای تجاری است. همچنین، بررسی ها نشان می دهد که نگارش صیغه عقد در این اسناد از جدیت کمتری برخوردار بوده و در میان نمونه های بررسی شده، تنها یک اجاره نامه دارای صیغه عقد بوده است. این یافته ها، اطلاعات ارزشمندی در مورد تحولات زبانی و حقوقی در دوره قاجار ارائه می دهند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که اجاره نامه های منعقده با کشورهای اروپایی، بازتابی از گسترش روابط تجاری ایران با کشورهای غربی در دوره قاجار و تأثیر این مناسبات بر شیوه تنظیم قراردادهای تجاری است.

این پژوهش با هدف بررسی شبکه گسترده تجاری محمدابراهیم ملک التجار، یکی از برجسته ترین تجار ایرانی در اواخر دوره قاجار، انجام شده است. و، با بهره گیری از روش توصیفی - تحلیلی و بررسی اسناد و مدارک موجود در آرشیو خصوصی محمدابراهیم ملک التجار، در پی پاسخ به این پرسش است که مهم ترین شرکای تجاری وی چه کسانی بوده اند و چه کالاهایی بین آنها مبادله می شده است؟ اسناد موجود در انگورستان، که به عنوان محل سکونت و کار ملک التجار شناخته می شود، طیف گسترده ای از موضوعات را پوشش می دهند؛ ازجمله نامه های اداری، مکاتبات شخصی، روزنامه ها و اسناد تجاری. این اسناد افزون بر مطالب ارزشمند اقتصادی، حاوی داده های غنی در زمینه های سیاسی، فرهنگی و زبانی نیز هستند. پژوهش حاضر به بررسی محتوای اسناد مرتبط با تجارت خارجی این تاجر پرداخته است. اسناد به دست آمده نشان می دهند که محمدابراهیم ملک التجار روابط تجاری گسترده ای با شرکت های خارجی و تاجران داخلی برقرار کرده بود. وی با کمپانی هایی همچون ساسون[1]، لینچ[2]، لیونگستن میور[3]، دیکسن[4]، رابرت ونکهاوس[5] و هاتس و پسر[6] در اروپا و تاجرانی مانند میرزا محمدشفیع اصفهانی در عثمانی، میرزا علی محمد موسوی و میرزا مهدی اصفهانی در هند همکاری می کرد. بااین حال، باتوجه به احتمال کشف اسناد جدید، این یافته ها ممکن است در مطالعات آتی تکمیل و یا اصلاح شوند.