مریم حاجی پور اپورواری

چالش های زیست محیطی اخیر در دنیا، کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه را بر این داشته که به دنبال راهکاری برای تداوم رشد و توسعه همراه با حفظ محیط زیست شان باشند. یکی از ابزارهایی که می تواند همراه با دستیابی به توسعه اقتصادی، تغییر کیفیت محیط زیست را به همراه داشته باشد، تجارت بین الملل است. از این رو هدف اصلی این تحقیق، بررسی اثرات زیست محیطی تجارت دوجانبه کالاهای فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) بین کشورهای توسعه یافته (شمال) و در حال توسعه (جنوب) می باشد. بدین منظور با استفاده از یک مدل پانل و با بکارگیری داده های ترکیبی طی دوره ی زمانی 2023-2000 برای 33 کشور توسعه یافته و 78 کشور درحال توسعه به این مهم پرداخته شده است. علاوه براین، تأثیر عواملی از جمله مصرف انرژی، سرمایه گذاری مستقیم خارجی، تولید ناخالص داخلی و تراکم جمعیت بر کیفیت محیط زیست، مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که واردات ICT از شمال و جنوب، انتشار کربن را در کشورهای توسعه یافته افزایش می دهد، به طوریکه اثر واردات از شمال قوی تر است. در مقابل، برای کشورهای در حال توسعه، واردات از شمال، انتشار CO2 را افزایش می دهد، در حالی که واردات از جنوب، کیفیت محیط زیست را بهبود می بخشد که نشان دهنده مزایای تجارت منطقه ای جنوب-جنوب در کاهش آلودگی است. این نتایج منحنی زیست محیطی (EKC) را در گروه توسعه یافته به صورت U شکل و در حال توسعه ها به صورت U معکوس تأیید می کند. فرضیه پناهگاه آلایندگی (PHH) را در جنوب حمایت و در شمال رد می کند. علاوه براین، مصرف انرژی در هردو گروه کشورها موجب تخریب محیط زیست می شود. سرمایه گذاری مستقیم خارجی در کشورهای توسعه یافته بهبود محیط زیست را بدنبال دارد و در کشورهای درحال توسعه موجب تخریب محیط زیست می شود.

افزایش انتشار گازهای گلخانه ای موجب افزایش گرمایش زمین و همچنین آلودگی های محیط زیستی شده است، که این خود، یکی از بحران هایی است که امروزه بشر با آن مواجه است. برای مقابله با این بحران، بسیاری از کشورها به جایگزین کردن انرژی تجدیدپذیر به جای انرژی فسیلی ترغیب شده اند. یکی از راه های افزایش تولید انرژی های تجدیدپذیر، واردات کالاهای فناوری اطلاعات و ارتباطات می باشد به همین دلیلهدف این مطالعه بررسی اثر واردات کالاهای فناوری اطلاعات و ارتباطات بر تولید انرژی های تجدیدپذیر در ایران است. برای دستیابی به این هدف از الگوی تعادل عمومی قابل محاسبه، مبتنی بر ماتریس حسابداری اجتماعی سال 2014 که مربوط به ایران و سایر نقاط جهان می باشد، استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که با کاهش تعرفه کالاهای ICT،واردات آنها افزایش و تولید این کالاها کاهش خواهد یافت. علاوه براین، تولید انرژی های تجدیدپذیر کاهش می یابد. اما چنانچه واردات کالاهای ICT همراه با افزایش بهره وری عوامل تولید باشد، تولید انرژی های تجدیدپذیربهبود پیدا می کند. با کاهش تعرفه بر واردات کالاهای ICT میزان انتشار CO2 کاهش می یابد و افزایش بهره وری عوامل تولید، کاهش انتشار کربن را تشدید می نماید. براساس نتایج بدست آمده، پیشنهاد می شود که دولت از ظرفیت های مربوط به کالاهای فناوری اطلاعات و ارتباطات، به منظور جایگزینی انرژی تجدیدپذیر به جای انرژی فسیلی و به تبع آن کاهش آلودگی ناشی از مصرف سوخت های فسیلی، به طور بهینه استفاده کند.