محسن شوریده

    در سال های اخیر، اقتصاد ایران تورم های بالایی را تجربه کرده است. ازآنجاکه مسئله تورم های دورقمی در بسیاری از اقتصاد های دنیا حل شده، روند روبه رشد تورم و آشفتگی های روزافزون اقتصاد ایران، نگرانی ابتلای اقتصاد ایران به ابرتورم (تورم بیش از 50 درصد در ماه) را به دنبال داشته است. ازاین رو پرداختن به اقتصادی مانند ونزوئلا که اقتصادی متکی به درآمد های نفتی شمرده می شود و بررسی علل وقوع ابرتورم در این کشور به عنوان تجربه عبرت آموزی برای اقتصاد ایران که مانند ونزوئلا متکی به درآمد های نفتی است، لحاظ می شود. نتایج مطالعه حاضر نشان می دهد که اتخاذ تصمیمات مربوط به افزایش مخارج دولت در ونزوئلا و کاهش درآمدهای نفتی بدون اعمال تغییرات در مخارج برنامه ریزی شده از سوی دولت به همراه بدهی های خارجی دولت ونزوئلا، از اصلی ترین عوامل وقوع ابرتورم در این کشور است. عدم اصلاح ساختار بودجه و اتکا به درآمدهای ناپایدار نفتی در کنار رشد کسری بودجه، سرگذشت اقتصاد ونزوئلا را برای اقتصاد ایران ترسیم می کند. با توجه به تجارب موجود در وقوع ابرتورم در ونزوئلا و ارزیابی شهودی روند رشد نرخ ارز، رشد نقدینگی و رشد شاخص قیمت مصرف کننده در ایران می توان این استنباط را داشت که کنترل و کاهش نرخ تورم به سطوح مدنظر سیاست گذار پولی از مسیر کنترل رشد نرخ ارز (کنترل تورم فشار عرضه) و رشد نقدینگی (کنترل تورم فشار تقاضا) می گذرد.

نظام اقتصادی یکی از پایه های اصلی نظام اجتماعی است و آیت الله خامنه ای از اوایل دهه ۱۳۸۰ به طور ویژه بر نقش مردم در اقتصاد و ضرورت تحقق اقتصاد مقاومتی تأکید کرده اند. در شرایط کنونی که کشور با تحریم های گسترده و محدودیت های اقتصادی روبه رو است، اتکا به ظرفیت های مردمی و تقویت تولید داخلی اهمیتی دوچندان یافته است. ازاین رو، بهره گیری از مشارکت مردم در فرایندهای اقتصادی به عنوان یکی از محورهای اساسی بیانات ایشان، مبنای این پژوهش قرار گرفته است. هدف پژوهش، شناسایی راهبردها و ظرفیت های مشارکت مردم در اقتصاد بر اساس اندیشه های آیت الله خامنه ای است. بدین منظور از روش تحلیل مضمون اکتشافی استفاده شد و سخنرانی ها و بیانات ایشان با بهره گیری از تحلیل محتوای کیفی استقرایی در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد که مشارکت اقتصادی مردم از منظر آیت الله خامنه ای یک رویکرد چندبعدی و نظام مند است و تحقق آن نیازمند بازآرایی نقش مردم و دولت در عرصه های اقتصادی است. نتایج پژوهش در قالب چند محور اصلی قابل تبیین است: تقویت بخش خصوصی، بازنگری و اصلاح سیاست ها و رویکردهای دولت نسبت به مشارکت مردم، تنوع بخشی به عرصه های مشارکت اقتصادی، تبیین نقش ها و بایسته های فردی شهروندان، بازتعریف وظایف دولت در مشارکت اقتصادی، بهبود مداخلات فرابخشی و راهبردی دولت و ارتقای مداخلات بخشی در حوزه اقتصاد. بر این اساس، بیانات آیت الله خامنه ای نقشه راهی برای مردمی سازی اقتصاد و افزایش تاب آوری اقتصادی کشور ارائه می کند.