مرتضی اسکندری

قرآن کریم از انواع برخوردها و مواجهه ها با آیات خدا سخن می گوید؛ خواه آیات قرآن و خواه آیات آفرینش. مواجهه در برابر آیات الهی از اعتقاد آدمی نشأت می گیرد و در اعمال و رفتار او بروز داده می شود و بدین گونه برخوردها به دو گونه ی اعتقادی و رفتاری تقسیم بندی می گردند. برخی به صورت شایسته و مناسب در برابر آیات الهی رفتار می کنند و برخی برای رسیدن به مقاصد دنیوی خویش، حقّ آیات را زیر پا می گذارند و رفتارهای ناشایست و نامناسبی را در برابر آیات، از خود بروز می دهند. قرآن نیز بنا به تربیتی بودن مطالبش بر روی مواجهه های غیرشایسته و شایسته تأکید می کند و به ذکر جزئیات بیشتری در مورد برخوردهای غیرشایسته و شایسته می پردازد. رفتارهای مناسب و شایسته و بایسته همچون: دیدن و شنیدن آیات، تدبر، تفکر، تفقه و تعقل در آیات و تذکر از آنها، شکر، گریه، سجده و ازدیاد ایمان در برابر آیات، یقین به آنها و ...، و رفتارهای نامناسب و ناشایست و ناپسند، مانند: کوری و کری در قبال آیات، بی توجهی و غفلت و اعراض از آنها، مجادله و خوض باطل در آنها، نسیان آیات، کوچک شمردن و استهزاء آنها، مرور از کنار آیات و بی توجهی به آنها، دریافت آیات و منسلخ شدن از آنها، فروختن آیات به بهای ناچیز، ظلم و مکر در حق آیات و بستن راه مردم به سوی آنها، کفر، جحد، الحاد، عناد و تکذیب آیات و ... . در این مقاله مواجهه های شایسته رفتاری در برابر آیات الهی استخراج شده و بحث و بررسی در رابطه با ماهیت اصلی و حقیقی آنها صورت گرفته است.

جعفر بن محمد بن شریح حضرمیّ از راویان امامی مذهب بوده که در حدود قرن دوم در عراق می زیسته است. از اساتید او می توان به ذریح المحاربی و حمید بن شعیب سبیعی و عبدالله بن طلحه النهدی اشاره کرد. کتاب جعفرحضرمیّ، از معدود اصول باقیمانده از قرون اولیه بوده که اولین بار در حدود سده دوازده قمری در آثار شیخ حر عاملی و علامه مجلسی منعکس شده است. در بین عالمان متقدم رجالی، تنها شیخ طوسی، جعفر حضرمی را در کتاب الفهرست معرفی و کتاب را به ایشان نسبت داده است و منبع این انتساب، کتاب حمید بن زیاد کوفی است. نگارنده با استفاده از روش فهرستی و رجالی و جمع آوری قرائن و بررسی احتمالات و شواهد، ثابت کرده که کتاب مذکور تألیف حمید بن شعیب سبیعی است و انتساب به جعفر حضرمیّ اشتباه بوده است. همچنین انتساب اشتباه کتاب توسط شیخ طوسی به جعفر حضرمی، ناشی از اشتباه هارون بن موسی تلعکبری در تشخیص نسخه کتاب و مؤلف حقیقی آن است.