محمدباقر یکتا

طراحی های مبتنی بر زیست دوست (ادغام عناصر طبیعت در فضاهای ساخته شده) به عنوان راهکاری بالقوه برای کاهش استرس و ارتقای کیفیت زندگی مطرح شده اند، اما شواهد آزمایشی کنترل شده و کمّی شده درباره اثربخشی آنان در بافت های داخلی محدود است. هدف مطالعه حاضر بررسی اثر یک مداخله استانداردشده زیست دوست بر استرس ادراک شده و کیفیت زندگی در بزرگسالان بود. این مطالعه به صورت نیمه آزمایشی طراحی شد. شرکت کنندگان بزرگسال (۱۸–۶۵ سال) ساکن استان اصفهان که حداقل ۲۰ ساعت در هفته در فضای مورد مطالعه حضور داشتند، به صورت تصادفی به گروه مداخله (فضای اصلاح شده با گیاهان، افزایش نور طبیعی و مصالح/نماهای طبیعی؛ n=64) یا گروه کنترل (فضای بدون تغییر؛ n=64) اختصاص یافتند. دوره مداخله ۸ هفته بود. متغیرها تنها با ابزارهای خودگزارشی اندازه گیری شدند: استرس ادراک شده با Perceived Stress Scale-10 (PSS-10) و کیفیت زندگی با WHOQOL-BREF. تحلیل ها شامل مدل های خطی مختلط (LMM) برای آزمون تعامل گروه×زمان و مقایسه تغییرات پیش –پس (Δ) بود. در پایه میانگین PSS در گروه کنترل 18.7±6.1 و در گروه مداخله 18.4±6.0 بود. پس از مداخله میانگین PSS به ترتیب 17.8±6.3 و 14.1±5.2 شد. تعامل گروه×زمان برای PSS معنادار بود (β = −3.20, SE = 0.80, t = −4.00, p < .001; 95% CI = [−4.80, −1.60]). میانگین تغییر ΔPSS در گروه مداخله −4.3 (SD = 5.0) و در گروه کنترل −0.9 (SD = 4.8) بود (تفاوت بین گروهی = −3.4; 95% CI = [−5.0, −1.8]; p < .001; Cohen’s d ≈ 0.68). برای WHOQOL-BREF نیز تعامل گروه×زمان معنادار بود (β = +4.50, SE = 1.40, t = 3.21, p = .0016; 95% CI = [+1.70, +7.30])؛ میانگین ΔWHOQOL در مداخله +6.1 (SD = 8.0) و در کنترل +1.0 (SD = 7.6) بود (تفاضل = +5.1; 95% CI = [+2.0, +8.2]; p = 0.0016; Cohen’s d ≈ 0.45). در این نمونه انتخابی، یک مداخله عملی و نسبتاً ساده زیست دوست در بسترهای داخلی بعد از ۸ هفته منجر به کاهش معنادارِ استرس ادراک شده و بهبود کیفیت زندگی گردید. یافته ها نشان می دهد که ادغام عناصر طبیعی در طراحی داخلی می تواند به عنوان یک راهکار مؤثر و عملی برای ارتقای رفاه روانی مورد توجه قرار گیرد. پژوهش های آینده با نمونه های بزرگ تر، پیگیری بلندمدت و سنجش های فیزیولوژیک و رفتاری لازم است تا سازوکار های اثر و پایداری نتایج به روشنی روشن شود.

در سال های اخیر پژوهش های مختلفی در مسیر تولید یا بومی سازی سامانه ای برای سنجش پایداری ساختمان ها برای ایران صورت گرفته است که تابه حال به شکلی جامع مرور، مقایسه، بررسی و نقد نشده اند. در پژوهش حاضر، پژوهش های یادشده بررسی و سامانه های مبنای مورداستفاده در هر پژوهش، روش انتخاب این سامانه ها، روش انتخاب و تأیید ملاک های اولیه، روش وزن دهی ملاک ها، ویژگی های خبرگان منتخب و ملاک های انتخاب آن ها مقایسه و تحلیل شده و ساختار، نقاط قوت و ضعف و راهکارهای اصلاح ضعف های موجود ارائه شده است. نتایج این مقایسه نشان می دهد روش کلی تولید سامانه های سنجش پایداری ساختمان را می توان به طور خلاصه شامل انتخاب سامانه های مبنا، استخراج ملاک های اولیه از مقایسه ی سامانه های مبنا، اصلاح و تأیید ملاک های اولیه و ارائه ی فهرست نهایی ملاک ها و وزن دهی ملاک ها دانست. بیشتر پژوهش ها بر جغرافیایی کوچک تر از کشور (منطقه، شهر یا ...) یا یک کاربری خاص (مسکونی، تجاری یا ...) متمرکز نشده اند. معیارهای پرکاربرد بودن و شناخته شده بودن بیشترین تکرار را در انتخاب سامانه های اولیه داشته است و بر اساس آن در بیشتر پژوهش ها چهارتا هشت سامانه ی مبنا برای استخراج ملاک های اولیه انتخاب شده اند. در پژوهش هایی که اصلاح و تأیید ملاک ها صورت گرفته، این کار با رجوع به خبرگان و با استفاده از ابزارهایی چون پرسش نامه، مصاحبه و طوفان فکری انجام شده است. همچنین روش های AHP و FAHP پرتکرارترین روش ها در پژوهش هایی بوده که به وزن دهی ملاک ها پرداخته اند. پژوهش های بررسی شده، نقاط قوتی مانند روش های روز جهان برای تولید سامانه ها دارند، بااین وجود ضعف هایی نیز دارند که ازجمله راهکارهای ارائه شده در پژوهش برای اصلاح این ضعف ها می توان به این موارد اشاره کرد: با استفاده از راهکارهایی چون تمرکز بر جغرافیایی با ویژگی های محیط زیستی، فرهنگی و اقتصادی مشترک، تمرکز بر یک کاربری خاص، ارائه ی معیارهایی دقیق، جامع و مرتبط برای انتخاب سامانه های مبنا، رجوع به نقدهای موجود در ادبیات موضوع برای اصلاح فهرست ملاک های اولیه و تکمیل و تأیید فهرست با روشی معتبر و دقت بیشتر در معیارهای انتخاب خبرگان.