اسماعیل ویسیا

توسعه ورزش نقش کلیدی در پیشرفت شهرها ایفا می کند، چرا که با ایجاد فضاهای عمومی فعال و تقویت ارتباطات اجتماعی، به بهبود کیفیت زندگی شهری کمک می نماید. سرمایه گذاری در زیرساخت های ورزشی نه تنها فرصت های جدیدی برای جذب گردشگران و افزایش درآمدهای اقتصادی فراهم می آورد، بلکه نقش مهمی در پویایی و توسعه پایدار شهرها ایفا می کند. در همین راستا پژوهش حاضر، با اتخاذ رویکرد آینده پژوهی و با هدف کاربردی و توصیفی-تحلیلی، به بررسی شاخص های توسعه ورزش بر توسعه شهری در شهر اهواز می پردازد. داده های مورد نیاز از طریق منابع کتابخانه ای و پرسشنامه جمع آوری شده و جامعه آماری آن شامل 50 نفر از خبرگان، اساتید دانشگاه، مدیران و کارشناسان فعال در زمینه های شهر، توسعه شهری و ورزش در شهر اهواز است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از روش دلفی و ماتریس اثرات متقاطع (میک مک) انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان داد که از میان 23 زیرشاخص، 14 عامل به عنوان محرک های کلیدی برای آینده توسعه ورزش بر توسعه شهری شناسایی شده اند که دارای بیشترین تأثیرگذاری و کمترین تأثیرپذیری هستند. در این میان، سه زیرشاخص درآمدهای مالیاتی از فعالیت های ورزشی و رویدادها، افزایش آگاهی زیست محیطی از طریق رویدادها و فعالیت های ورزشی در طبیعت و افزایش فعالیت های تجاری و گردشگری ورزشی به ترتیب بالاترین تأثیر توسعه ورزش را بر توسعه شهری اعمال می کنند. به طور کلی، توسعه زیرساختی و محیطی، با قرار گرفتن در ناحیه اول(عوامل تاثیرگذار) بیشترین پتانسیل را برای افزایش توسعه ورزشی بر توسعه شهری ایفا می کنند و نیازمند مدیریت هوشمندانه برای تقویت جنبه های مثبتشان هستند. این در حالی است که عوامل توسعه اجتماعی و فرهنگی کمترین تأثیر را نشان می دهند. که لزوماً به معنای بی اهمیتی آن ها نیست، بلکه نشان دهنده نیاز به رویکردهای مکمل و هماهنگ برای فعال سازی این بخش ها است.

زمینه و هدف: توسعه ورزش تربیتی رویکردی جامع و هدفمند است که از فعالیت های ورزشی برای پرورش ابعاد مختلف وجودی انسان استفاده می کند. این رویکرد تنها به مهارت های فیزیکی محدود نمی شود، بلکه بر رشد شخصیت، هوش هیجانی، مهارت های اجتماعی و سلامت روانی نیز تمرکز دارد. تدوین سناریوهایی برای این کار به منظور پیش بینی و آمادگی برای چالش ها و فرصت های آتی در این حوزه انجام می شود. متدلوژی: در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی سناریوهای اثرگذاری توسعه ورزش تربیتی در شهر اهواز انجام شده است. که از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-تحلیلی است، روش گردآوری داده ها بصورت کتابخانه ای، اسنادی و مصاحبه ای (با 50 نفر از خبرگان) و با استفاده از تکنیک های آینده پژوهی و نرم افزارهای Micmac و Scenario wizard بهره گرفته شد. یافته ها و نتایج: در پژوهش حاضر ابتدا ۴۵ عامل اصلی را در شش بُعد مختلف شناسایی کرد. سپس با استفاده از نرم افزارهای میک مک و سناریوویزارد، ۲۱ پیشران کلیدی از میان این عوامل انتخاب و سه سناریوی اصلی برای آینده ترسیم شد. اولین سناریو، با عنوان سناریوی مطلوب (طلایی)، بهترین مسیر ممکن را به نمایش می گذارد که با ارزش سازگاری ۵ و مجموع امتیاز اثر متقابل ۷۳۳، نشان دهنده هم افزایی قوی میان عواملی چون سبک زندگی و سیاست های آموزشی است که به توسعه ای همه جانبه منجر می شود. در مقابل، سناریوی نامطلوب با ارزش سازگاری منفی ۲ و مجموع امتیاز اثر متقابل منفی ۱۱۷، آینده ای را ترسیم می کند که در آن رکود اقتصادی و ناهماهنگی، پس رفت جدی ورزش تربیتی را در پی دارد. سومین سناریو، سناریوی محتمل (پا بر جا)، با ارزش سازگاری منفی ۱ و مجموع امتیاز ۴۵، وضعیتی ایستا و بدون پیشرفت چشمگیر را پیش بینی می کند. در نهایت، نتایج این تحلیل بر این تأکید دارد که برای دستیابی به آینده ای ایده آل و پایدار، باید بر پیشران های تأثیرگذار در ابعاد فرهنگ سازی، مدیریت و سیاست گذاری های کلان تمرکز کرد تا یک چرخه مثبت در توسعه ورزش تربیتی شکل گیرد.

هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تبیین پیامدهای توسعه گردشگری ورزشی در شرایط تحریم های بین المللی و بهره گیری از این ظرفیت در جهت برون رفت ایران از وضعیت تحریمی است. این پژوهش از نوع کیفی انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۴ نفر از خبرگان و متخصصان حوزه گردشگری ورزشی در ایران طی ژانویه تا آوریل ۲۰۲۵ جمع آوری و تا حد اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده ها منجر به شناسایی پنج مقوله محوری از پیامدهای توسعه گردشگری ورزشی در شرایط تحریم شد: پیامدهای اقتصادی (رشد درآمدهای ارزی غیرنفتی، اشتغال زایی پایدار، جذب سرمایه های داخلی و جمعی)؛ پیامدهای فرهنگی-اجتماعی (انسجام ملی، کاهش فشار روانی، امیدآفرینی و کاهش ناهنجاری های اجتماعی)؛ پیامدهای بین المللی-سیاسی (بازسازی تصویر ایران در رسانه های خارجی، کاهش ایران هراسی، دیپلماسی ورزشی به عنوان اهرم نفوذ نرم)؛ پیامدهای زیرساختی-محیطی (بهبود حمل ونقل، ارتقای استانداردهای زیست محیطی، ساماندهی بافت فرسوده)؛ پیامدهای رسانه ای و برندینگ (ارتقای برند ملی، تولید محتوای الهام بخش، رقابت پذیری منطقه ای). برخلاف پژوهش های پیشین که عمدتاً بر پیامدهای منفی تحریم متمرکز بوده اند، یافته های این پژوهش نشان می دهد که گردشگری ورزشی می تواند با ایجاد کانال های ارتباطی غیررسمی، بازسازی برند ملی از طریق دیپلماسی عمومی معکوس، و توسعه درون زا و تاب آور، به عنوان یک راهبرد ژئوپلیتیکی هوشمندانه عمل کرده و تهدید تحریم را به فرصتی برای توسعه پایدار تبدیل نماید. سرمایه گذاری هدفمند و میان بخشی در این حوزه می تواند نقش کلیدی در عبور ایران از شرایط تحریمی ایفا کند.