سیده معصومه حسینی قلعه بهمن

حدیث قرطاس یا همان لوح و قلم از احادیثی است که در منابع شیعه و سنی بدان ها اشاره شده است. در این روایات به اتفاقات زمان وفات پیامبر اکرم (ص) می پردازد که در آن حضرت از اطرافیان درخواست لوح و قلم می کند که برای ایشان دستوراتی را املا کند که بعد از او دچار اختلاف نشوند. این نوشتار به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای به بررسی نمود عدالت صحابه در حدیث قرطاس و اعتبار سنجی آن پرداخته که ابتدا سندیت آن از این جهت که به چند طریق در منابع روایی شیعه و اهل سنت نقل شده است. همچنین به این روایات را از لحاظ محتوایی مورد بررسی قرار داده که در منابع شیعه به چهار دسته تقسیم می شوند، برخی فقط تا زمان سکوت پیامبر اکرم (ص) را نقل نموده اند، برخی دیگر می گویند که پیامبر (ص) وصایای سه گانه ای را ابلاغ نمودند، برخی دیگر به وصیت ایشان به عباس عموی خویش و امتناع ایشان از قبول وصیت و پذیرش آن توسط امام علی (ع) اشاره کرده و دسته آخر به وصیت پیامبر (ص) و معرفی دوازده جانشین خود با اسم پرداخته است. در منابع اهل سنت این روایات از لحاظ محتوایی تقریباً شامل دسته اول و دوم در منابع شیعه هستند، البته با اختلاف جزئی.

بحث از ارزش و ارزش اخلاقی، یکی از مباحث مهم فلسفه اخلاق است و وجود مکاتب مختلف، ثمره نزاع بر سر این مسئله است. یکی از ضروری ترین بحث های آن، مبحث چیستی ارزش است که همچون مبنایی برای استنباط احکام اخلاق کاربردی عمل می کند و پس از تبیین آن، می توان به سراغ دیگر مسائل ارزش اخلاقی رفت و گزاره های اخلاقی را بر اساس آن موجه ساخت. در ادامه اینکه آیا وجود این ارزش ها مستقل ازخواسته ها و امیال آدمی است یا وابسته به آن، این مسئله که آیا ارزش های اخلاقی در عالم واقع وجود دارند یا صرفاً از وجودی ذهنی برخوردارند، خود به بررسی نیاز دارد. پس از آن باید پرسید آیا می توان به ارزش ها شناخت پیدا کرد و راه های شناخت کدام است ؟ ازاین رو، در این پژوهش با روش استنطاق متن و رویکردی توصیفی تحلیلی، این مسئله از منظر مرحوم ملکی تبریزی (به خاطر توجه صاحب نظران معاصر به آثار ایشان) بررسی می شود. با توجه به مبانی و دیدگاه ایشان، در بررسی احکام اخلاق کاربردی باید توجه داشت که ارزش های اخلاقی، اموری واقعی در عالم هستند که از احساسات و تمایل آدمی مستقل اند و برای شناخت آن ها، می توان از وحی، عقل و تجربه بهره جست.