مهین غلام زاده

پایش برنامه عملیاتی درس کارورزی صرفاً یک فعالیت نظارتی نیست، بلکه یک فرآیند فعال و پویا است که به ارتقاء کیفیت آموزش، افزایش اثربخشی سازمانی، و تقویت ارتباط با جامعه و صنعت منجر می شود. هدف از این پژوهش ارزشیابی اجرای برنامه درسی کارورزی دانشگاه فرهنگیان می باشد.این پژوهش در چارچوب رویکرد کیفی و با استفاده از روش داده بنیاد صورت گرفته و ابزار گرد آوری اطلاعات، مصاحبه نیمه ساختار یافته بوده است. مشارکت کنندگان در این پژوهش دانشجویان، نومعلمان و اساتید دانشگاه فرهنگیان بودند که با روش نمونه گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند. داده های حاصل از مصاحبه ها به وسیله نرم افزار maxqda مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که ارزشیابی اجرای برنامه درسی کارورزی فرهنگیان شامل مفاهیم بود و به دو بخش نقاط قوت و ضعف دسته بندی گردید. نقاط قوت شامل: سنجه های فردی (دیدگاه شخصی نسبت به کارورزی)، صلاحیت های حرفه ای (ترجبه عملی و تدریس عملی)، پلتفرم سازمانی (وجود یک چارچوب پیوسته کارورزی، تقویت شیوه نوین کارورزی). نقاط ضعف شامل: سنجه های فردی (عدم آزادی عمل، ضعف نگارشی، عدم انگیزه کارورز، عدم کسب تجربه های لازم معلمی، )، پلتفرم سازمانی(تئوری زدگی اجرا، نحوه ارزیابی کیفیت کارورزی، قرار دادن تعداد زیاد دانشجویان زیر نظر یک استاد راهنما، ثابت بودن روزهای کارورزی، بروکراسی، نبود جلسات هم اندیشی مدرسان کارورزی، به کار نگرفتن استاد علوم تربیتی در کنار استاد تخصصی هر رشته، عدم تخصص استاد راهنمای کارورز)، صلاحیت های حرفه ای(نداشتن قابلیت اجرایی کامل برنامه درسی کارورزی، عدم همکاری معلمان، عدم تطابق ماهیت کلاس های درس، کمبود امکانات برای کارورز،مناسب نبودن برنامه کلاسی مدارس، جمعیت بالای دانش اموزان در کلاس های کوچک مدارس، ناآگاهی مدیران با برنامه درسی کارورزی، تاثیر نگرش منفی معلمان بر کارورز، به روز نبودن معلمان). بنابراین پایش مستمر و مؤثر برنامه عملیاتی درس کارورزی می تواند نتایج مثبت و قابل توجهی برای دانشجویان، دانشگاه، و سازمان های میزبان به همراه داشته باشد. این نتایج به بهبود کیفیت کلی تجربه کارورزی و دستیابی به اهداف آموزشی کمک شایانی می کنند.

هدف از مقاله حاضر ارائه الگوی کارورزی دانشگاه فرهنگیان است. و با روش داده بنیاد انجام شد. داده ها از طریق 20 مصاحبه نیمه ساختارمند بااساتید، صاحب نظران و متخصصان و دانشجو معلمانی که در ارتباط با موضوع تحقیق از تجارب و پژوهش های ارزشمندی برخودار بودند با استفاده از نمونه گیری هدفمند (گلوله برفی) جمع آوری، شد. یافته ها شامل 95 کدباز، 31 کد محوری و 16 کد انتخابی بود. مقوله های فرعی که ذیل بعد شرایط علی قرار گرفتند عبارت بودند از: چالش زمان، قابلیت های مدرسه، هدایت گری معلم راهنما، شیوه های نظارتی معلم راهنما، جو حاکم بر دانشگاه، موقعیت مدرسه. مقوله های فرعی که ذیل بعد شرایط زمینه ای قرار گرفتند عبارت بودند از: جو سازمانی، نیازهای دانشجویان، ساختار سازمانی، چارچوب ها. مقوله هایی که ذیل بعد عوامل مداخله ای قرار گرفتند عبارت بودند از: سطوح فرهنگ مدرسه، نگرش فردی، فرهنگ جمعی مدرسه، هنجارهای معلمان، سوگیری شخصی معلمان، تفاوت های دانش آموزان. مقوله های که در بعد راهبردها قرار گرفتند عبارت بودند از: تجهیز مهارتی دانشجویان، فعالیت های دانشجویی، آموزش اساتید، به روز کردن آموزش ها، اصلاح ساختار کارورزی، فراهم کردن ساختار حمایتی. پیامدها نیز عبارت بودند از: نگرش منفی معلمان راهنما، توانمندی فردی معلمان راهنما، افزایش صلاحیت حرفه ای، ارتقا فرهنگ یادگیری، ارتقا فرهنگ خودکارآمدی، نگرش منفی اساتید، نگرش مثبت اساتید. همچنین برنامه درسی فراگیری که تمامی ابعاد زمینه ای، محیطی، فنی و اطلاعاتی مرتبط با کارورزی را تحت پوش قرار دهد به عنوان مقوله محوری یافت شد.