زهرا حسام محمدی

عقل فعال موجودی برتر از عالم طبیعت، عاری از ماده و احکام آن، قائم به نفس و فعلیت صرف است. این موجود از نظر حکمای مشائی هم در ساختمان هستی و هم در فرآیند معرفت انسان نقش بی بدیلی دارد. به باور ایشان معرفت بشر بدون وجود عقلی مفارق و قدسی به سامان نمی رسد و فرآیند معرفت در تمام مراحل خود، به افاضه و دستگیری چنین موجودی محتاج است. نحوه ی ارتباط نفس با عقل فعال از مقوله ی فعل و انفعال است که عقل فعال در سوی فعلیت و نفس انسان در سوی انفعالِ این رابطه ایستاده اند. ملاصدرا در مباحث معرفت شناسی خود اصطلاح عقل فعال را بسیار بکار برده است. ایشان نیز ادراک انسان را در مرحله ی تعقل، ناشی از برقراری ارتباط نفس با این موجودِ مجردِ مستقل از نفس انسانی می داند. اما در نهایت و برخلاف رویکرد غالب مفسران، عباراتی دارد که حاکی از درونی بودن عقل فعال در نفس انسانی است.

محبّت به حضرت ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه) به عنوان عصاره خلقت و آخرین ذخیره الهی برای برپایی حکومت عدل روی زمین، در شب معراج پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه وآله) مورد تأکید خداوند متعال قرار گرفته است. در عصر پر آشوب غیبت که خطر بی دینی همه مؤمنین را تهدید می کند، تنها راه نجات، توجه و عنایت ویژه حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) به محبین و منتظران واقعی است. این محبت که در اثر معرفت نسبت به امام (علیه السلام) حاصل می شود، اثرات مهمی دربردارد که از آن جمله می توان به دور شدن از گناهان و رذایل اخلاقی و همچنین دعای حضرت در رفع گرفتاری های دنیوی و اخروی و در نهایت رسیدن به سعادت و کمال، اشاره کرد.