هجرت الله جبرییلی

در سنت نظام دانایی مسلمانان، تفسیر سیاسی قرآن کریم به مثابه یک دانش تا هنوز از منظر فلسفی و روش شناختی مطالعه جدی نشده، مبانی عام و مبانی خاص آن تدوین نشده و روش های آن طبقه بندی و گونه شناسی نشده است. از جمله روش های اساسی تفسیر سیاسی، روش تفسیری سیاسی روایِی می-باشد. این مقاله با این پرسش اصلی که روش شناسی روش تفسیری رِوایی در تفسیر سیاسی قرآن چیست؟ با نگاه درجه دوم و با تأکید بر طرح تفسیر سیاسی به مثابه یک دانش، بر مبنای رویکرد روش-شناختی پارادایمیک اصلاحگرایانه، کثرت گرایانه و تلفیقی و مدل روش شناسی پنج سطحی شامل سطوح توصیفی، مبنایی، راهبردی، کاربردی و انتقادی، کاربرد روش تفسیری روایی را در تفسیر سیاسی با روش توصیفی و تحلیلی پژوهش و دنبال می کند. یافته های پژوهش این است که روش تفسیر رِوایی سیاسی، روشِ واژه محور، آیه محور، موضوع محور، فرایند منطقی ای است که مفسر بر اساس مبنای روابط بینامتنیت بیرون قرآنی شارح بودن سنت برای قرآن، با استناد به روایات و سنت پیامبر (گفتار، کردار، تقریر و صفات خِلقی و خُلقی) ، معصومان (شیعه) و صحابه و تابعین (سنی)، با استفاده حداکثری از روایات با ساز و کار اجتهادی، جهت تبیین و مطالعه امر سیاسی در قرآن کریم یا مراد جدی سیاسی الله متعال از آیات قرآن کریم، دنبال و پژوهش می کند.

سوره کوثر، از جهت کوتاه بودن و کمی تعداد آیات و نیز از نظر اعجاز بلاغی، ادبی و محتوایی آن و همچنین به علت شرافت و عزت و منزلتی که در درون مایه و عنوان آن نهفته، همواره مورد توجه مفسران فریقین بوده است. این سوره در شمار سوره هایی است که مکی بودن و مدنی بودن آن به دلیل تعدد و کثرت روایات درباره شأن و اسباب نزول، مورد اختلاف قرار داشته و در میان مفسران از سوره هایی مختلف فیه از نظر مکان نزول و شأن نزول قرار گرفته است. از این جهت پرداختن به آن با نگرش روایی تطبیقی برای تقریب و وحدت فریقین مهم و اساسی است. این مقاله با تجمیع روایات فریقین، به یک اشتراک مفهومی از نظر شأن و مکان نزول و مفاهیم واژگان «کوثر»، «ابتر»، «صلاه» و «نحر»، رسیده است که نزدیک شدن و وحدت نظر دو مذهب در برخی از مسائل اختلافی را به دنبال دارد.