حجت لطفی قراملکی

رابطه بین فقر و بی دینی یکی از مسائلی است که در متون دینی و جامعه کنونی مورد بحث است. در تحلیل رابطه فقر و کفر همواره به روایت «کاد الفقر ان یکون کفرا» استناد می گردد. برای رسیدن به حقیقت این استناد باید معلوم شود که آیا سند و دلالت این روایت که مستند این ادّعاست صحیح و روشن است؟ آیا میان فقر و بی دینی ارتباط و تلازم وجود دارد؟ اگر رابطه ای وجود دارد، از چه نوعی است؟ به مقتضای این روایت، چه عامل یا عواملی در بی دینی ناشی از فقر دخیل است؟ این پژوهش با بررسی و تبین سند و دلالت این روایت به روش توصیفی تحلیلی و اجتهادی به نوع رابطه میان فقر و دینداری می پردازد و بر اساس روایت مورد بحث، امری که در حلّ مشکل بی دینی ناشی از فقر مؤثّر است را مورد بررسی قرار می دهد. از جمله نتایج این بحث آن است که ذات فقر با بی دینی ملازمت ندارد، ولی حسّ فقر که یک فقر اجتماعی و ناشی از مشاهده اختلاف طبقاتی در جامعه دینی است و از حسد و مقایسه با غیر به وجود می آید، ممکن است منتهی به کفر گردد.

انسان در ارتباط با پدیده های پیرامون خود، به آنها شناخت پیدا می کند و به برخی از این شناخت ها باور و اطمینان پیدا کرده، آنها را می پذیرد. ما با نگاه به این باورها متوجه می شویم که سطح پذیرش باورها در مقایسه با یکدیگر یکسان نبوده و دارای سطوح مختلفی است؛ حال نقش سطوح مختلف باورها در فهم پدیده ها چیست؟ و انسان باورمند، پدیده های پیرامون خود را چگونه فهم می کند؟ و در صورت فهم سازگاری یا ناسازگاری پدیده با باورهای خود، چه واکنش هایی از سوی او قابل تصور می باشد؟ این مقاله به روش عقلی، توصیفی و پدیدار شناسانه، نقش باورهای انسانی را در فهم پدیده های پیرامونی خود و واکنش او در مواجهه با این پدیده ها را مورد بررسی قرار می دهد و نتیجه می گیرد: 1. باورها از جهت میزان پذیرش، به سطحی، میانی و بنیادین تقسیم می شوند؛ 2. ما دو نوع فهم از پدیده داریم، فهم سازگاری پدیده با باور، و فهم ناسازگاری پدیده با باور؛ 3. اقسام واکنش ها به پدیده: قبول پدیده، انکارپدیده و کشف پدیده.