فاطمه رحیمی فیض آبادی

یکی از مهم ترین مسائلی که طی دهه های اخیر در جهان نمود یافته و محیط زیست را با محدودیت مواجهه ساخته است کاهش منابع آبی است. منابع آبی به عنوان یکی از ضروری ترین عناصر توسعه به ویژه در بخش کشاورزی به شمار می رود. بنابراین رفتار حفاظت از آب در میان کشاورزان برای تضمین پایداری درازمدت کشاورزی بسیار مهم است. لذا هدف این تحقیق تحلیل رفتار حفاظت از آب در بین کشاورزان شهرستان دلفان واقع در استان لرستان هست. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه کشاورزان گندم کار آبی شهرستان دلفان (N=3614) هست که بر اساس جدول کرجسی و مورگان 350 نفر از کشاورزان با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای با انتساب متناسب به عنوان نمونه انتخاب شدند. جهت جمع آوری داده ها از پرسش نامه استاندارد تئوری توسعه یافته رفتار برنامه ریزی شده استفاده شد. برای تجزیه وتحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری با به کارگیری نرم افزار Smart PLS 4 استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که بر اساس تئوری توسعه یافته رفتار برنامه ریزی شده، متغیرهای نگرش و هنجارهای توصیفی، هنجارهای تأکیدی و قصد تأثیر مثبت و معنی داری بر رفتار داشتند و در مجموع قادر بودند  33 درصد از تغییرپذیری متغیر رفتار را پیش بینی نمایند. بنابراین، تلاش ها برای ترویج حفاظت از آب کشاورزی باید رویکردی چندوجهی داشته باشد، با تمرکز بر تقویت قصد، نگرش های مثبت، و استفاده از هنجارهای اجتماعی توصیفی و تأکیدی برای ایجاد محیطی که برای استفاده پایدار از آب مفید باشد.

رشد سریع جمعیت، استفاده بیش از حد از آب های زیرزمینی و تغییرات آب و هوایی سبب گسترش جهانی بحران مدیریت منابع آب برای کشاورزی شده است. بنابراین تشویق کشاورزان به مدیریت منابع آب با استفاده از رهیافت هایی که مشارکت جامعه و اقدامات داوطلبانه آنان را می طلبد، مسئله ای مهم برای دولت است.  یکی از شیوه های موثردر این راستا، مشارکت آن ها از طریق تشکیل تشکل های آب بران است. هدف این پژوهش بررسی مشارکت کشاورزان در تشکل های آب بران از طریق بکارگیری سرمایه اجتماعی است. نمونه این تحقیق 360 نفر از کشاورزان شهرستان الشتر می باشندکه با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. جمع آوری اطلاعات در این پژوهش با استفاده از پرسشنامه محقق ساخت انجام شد. پس از تهیه پرسشنامه و تأیید روایی صوری آن توسط متخصصان امر، پایایی آن از طریق محاسبه مقادیر آلفا کرونباخ برای متغیرهای مختلف تحقیق مورد تایید قرار گرفت. جهت تعیین عوامل اجتماعی موثر بر تمایل کشاورزان به تشکیل و عضویت در تشکل های آب بران از تحلیل رگرسیون به روش اینتر استفاده گردید. نتایج نشان داد، سه متغیر مشارکت در جامعه محلی، اعتماد قوی و تحمل تنوع قادر به پیش بینی بخش قابل توجهی (412/0 =R 2 ) از تغییرات در متغیر تمایل به تشکیل تشکل های آب بران می باشند. علاوه براین، چهار متغیر مشارکت در جامعه محلی، اعتماد قوی، ارتباطات برون محلی و مشارکت مدنی همسایگان قادر به پیش بینی بخش قابل توجهی (51/0 =R 2 ) از تغییرات در متغیر تمایل به عضویت در تشکل های آب بران می باشند. در انتهای مقاله، به منظور افزایش تمایل کشاورزان به تشکیل تشکل آب بران و افزایش مشارکت ایشان پیشنهادهایی ارائه گردیده است.