علی عسکر وحیدی راد

هدف: امروزه بوم گردی مبتنی بر کارآفرینی به عنوان راهکاری پایدار برای توسعه اقتصادی-اجتماعی و حفظ محیط زیست، با تأکید بر مشارکت جوامع محلی مطرح است. مناطق روستایی استان کهگیلویه و بویراحمد با چالش هایی نظیر بیکاری، فقر، مهاجرت، نابرابری در توزیع منابع، ناپایداری محیطی و ... مواجه اند. لذا این پژوهش با هدف تحلیل فضایی شاخص های بوم گردی کارآفرینی محور در سکونتگاههای روستایی انجام شده است. روش پژوهش: پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و همبستگی است. از بین کلیه روستاهای گردشگری و بوم گردی استان (30 روستا) باتوجه به شاخص های بوم گردی پژوهش (معماری بومی، میراث طبیعی، میراث معنوی، میراث تاریخی، امکانات و خدمات، مزیت ها-فرصت ها و قابلیت های بوم گردی) و با روش نمونه گیری هدفمند، 14 روستای دارای قابلیت بوم گردی انتخاب شدند و بر اساس فرمول کوکران از بین کلیه خانوارهای روستاهای دارای قابلیت بوم گردی (2167 خانوار) به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای (به نسبت تعداد خانوار هر روستا) تعداد 281 خانوار به طور تصادفی انتخاب شدند. تحلیل داده ها با مدل های تصمیم گیری چندمعیاره (MARCOS و MEREC) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد میانگین تمام ابعاد و شاخص های بوم گردی (اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، زیست محیطی، نهادی-مدیریتی، زیرساختی-فنی و فردی-روان شناختی) پایین تر از حد متوسط نظری (۳) است. بیشترین ضعف در شاخص های «حمایت نهادهای دولتی» (۲.۶۸) و «زیرساخت های فنی» (۲.۶۲) مشاهده شد. نتایج تحلیل فضایی تفاوت های چشمگیری را بین روستاها نشان داد: روستای دره شهنیز به دلیل دسترسی به مرکز استان، زیرساخت های مناسب و مشارکت نهادی، بالاترین امتیاز را کسب کرد؛ درحالی که روستای میمند به دلیل انزوای جغرافیایی و کمبود حمایت ها، کمترین امتیاز را داشت. نتیجه گیری: در مجموع لزوم برنامه ریزی مبتنی بر عدالت فضایی، تقویت نهادهای محلی، سرمایه گذاری در آموزش و زیرساخت ها، و توسعه مشارکت جامعه محلی برای تبدیل پتانسیل های طبیعی و فرهنگی به فرصت های اقتصادی پایدار نمایان است. کلیدواژه ها: بوم گردی، تحلیل فضایی، کارآفرینی، کهگیلویه و بویر احمد، مدل مارکوس و مرک.

یکی از شیوه های تغییر و تحول که در اقتصادهای محلی موردتوجه کارآفرینان قرارگرفته، صنعت بوم گردی روستایی است که نیازمند تعیین عوامل اثرگذار بر الگوی مناسب برای توسعه پایدار آن است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از لحاظ روش، توصیفی- تحلیلی و اکتشافی است. گردآوری داده ها به دو روش اسنادی و میدانی انجام شد. جامعه آماری کلیه مدیران و کارشناسان محلی کارآفرینی و بوم گردی استان کهگیلویه و بویراحمد در سال 1403 بود که از بین آن ها 100 نفر به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شد. ابزار پژوهش نیز، پرسش نامه محقق ساخته بود. نتایج مدل معادلات ساختاری نشان داد عوامل محتوایی، رفتاری و ساختاری (05/0>p) و عوامل زمینه ای (01/0>p) تأثیر معناداری بر توسعه بوم گردی کارآفرینی محور دارند. ضرایب مسیر مشخص نمود که بیشترین عوامل مؤثر بر توسعه بوم گردی کارآفرینی محور به ترتیب شامل عوامل زمینه ای (85/2=t)، عوامل محتوایی و رفتاری (56/2=t) و عوامل ساختاری (01/2=t) است. بعلاوه، روستاها می توانند با توسعه بوم گردی مبتنی بر کارآفرینی، به عنوان یک راهبرد مؤثر برای توسعه اقتصادی با (26/2=t)، نهادی و قانونی (22/2=t)، اجتماعی-فرهنگی (25/2=t)، زیرساختی-خدماتی (04/2=t) و منابع زیست-طبیعی (24/4=t) خود عمل کنند و با ترکیب بوم گردی و کارآفرینی، می توانند به توسعه پایدار محلی و تعامل مثبت بین جوامع محلی و گردشگران کمک نمایند. نوآوری پژوهش تعیین عوامل مؤثر علی زمینه ای، محتوایی، رفتاری و ساختاری بوم گردی کارآفرینی محور است و راهکارهای پیشنهادی جهت اجرای مدل، ترویج بوم گردی، کارآفرینی و بازاریابی مناسب از طریق حمایت مالی و اقتصادی، توسعه مشارکت های محلی و بهبود اقتصاد، ایجاد شبکه های ارتباطی بین کارآفرینان روستایی، توجه به سازگاری زیست محیطی است.

در عصر حاضر، بسیاری از برنامه ریزان اجتم اعی- اقت صادی معتقدند که بوم گردی به عنوان یکی از راهبردهای مهم در توسعه پایدار روستایی در مرکز توجه اندیشمندان، مجامع توسعه و دستور کار دولت ها قرار دارد. در این راستا سنجش وضعیت شاخص های بوم گردی با رویکرد کارآفرینی روستایی برای توسعه و تقویت آن و در فرایند توسعه روستایی از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ لذا هدف پژوهش حاضر واکاوی وضعیت شاخص های بوم گردی کارآفرینی محور در روستاهای بوم گردی استان کهگیلویه و بویراحمد است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و پیمایشی بوده و برای گردآوری داده ها از مطالعات اسنادی و میدانی و ابزار پرسش نامه استفاده شده است. جامعه آماری شامل کلیه خانوارهای ساکن در 15 روستای بوم گردی استان است که بر اساس فرمول کوکران تعداد 281 خانوار انتخاب و به روش نمونه گیری تصادفی ساده مورد بررسی قرار گرفته اند. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از آزمون های آماری تی تک نمونه ای و فریدمن انجام گرفت. نتایج نشان داد میانگین تمام ابعاد و شاخص ها کمتر از میانه نظری 3 است. همچنین بیشترین میانگین متعلق به بعد فردی و روان شناختی با میانگین 80/2 و کمترین میانگین مربوط به بعد زیرساختی و فنی با میانگین 62/2 است. نتایج آزمون تی تک نمونه ای نیز نشان داد در تمام ابعاد، میانگین واقعی از 3 کوچک تر و در حد متوسط به پایین است. بر مبنای این نتایج، مهم ترین مشکل بوم گردی با رویکرد کارآفرینی در روستاهای استان کهگیلویه وبویراحمد، ناشناخته بودن مقوله بوم گردی با رویکرد کارآفرینی، حمایت مالی و اقتصادی پایین، عدم دسترسی به آموزش، مشاوره و تجربیات کم، عدم توجه به سازگاری زیست محیطی و نهادسازی و شبکه سازی در بوم گردی، فناوری ارتباطات و اطلاعات و مهارت-دانش فنی پایین است که منجر به نامطلوب شدن وضعیت موجود بوم گردی با رویکرد کارآفرینی در روستاهای بوم گردی استان شده است.

کشور اسلامی ایران با داشتن اقوام، طوایف گوناگون ، تنوع اقلیمی و برخورداری از جاذبه های تاریخی، فرهنگی و طبیعی از هر نظر قابلیت توسعه صنعت گردشگری را دارا می باشد. دراین میان بخش مرکزی شهرستان بویراحمد از امتیازات و جاذبه های ویژه ای در جذب تورسیم در سطح ملی و حتی جهانی بهره مند است که می توان از آن به نفع رونق اقتصادی منطقه سود جست. هدف اصلی پژوهش بررسی نقش جاذبه ها و امکانات گردشگری بخش مرکزی شهرستان بویراحمد در جذب گردشگران است. در این تحقیق با استفاده از روش شناسی توصیفی و تحلیلی ضمن جمع آوری اطلاعات گردشگری شهرستان و تکمیل پرسشنامه و دسته بندی آن با استفاده از نرم افزارهای SPSS، Excelوآزمون های آماری خی دو، T- onesample تجزیه و تحلیل انجام شده است. نتایج تحقیق نشان داد که بین عوامل و امکانات اقامتی، تسهیلات، شبکه ارتباطی برونی و نحوه برخورد مردم در جذب گردشگر تأثیر داشته است و برعکس ناآشنایی مردم در برخورد با گردشگران و شبکه ارتباطی درون منطقه رابطه معناداری را نشان نمی دهد. همچنین مشاهده گردید بین جذب گردشگران و صنایع دستی و دسترسی آسان رابطه ای وجود ندارد اما برعکس عوامل طبیعی به غیر از ارتفاعات ارتباط معناداری را با جذب گردشگران به این منطقه داشته است.