مریم آزاد

در آیه ۵۴ سوره نساء، خداوند متعال می فرماید: «اَم یَحسُدونَ النَاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللهُ مِن فَضلِهِ». یکی از پرسش های تفسیری، شناسایی دقیق مراد از واژه «الناس» است. در میان مفسّران شیعه و اهل سنّت، دیدگاه های گوناگونی درباره مصداق «الناس» مطرح شده است. برخی آن را اشاره به پیامبر اکرم’ و برخی اشاره به اهل بیت^ و برخی آن را مربوط به عموم مسلمانان شمرده اند. این مقاله با بررسی تفاسیری از دو مذهب و تحلیل ساختار نحوی و معنایی آیه، تلاش می کند تا مصداق «الناس» را با توجّه به دیدگاه های مختلف، تبیین کرده و حسد یهود نسبت به فضل الهی را تحلیل کند. حسد به عنوان یکی از رذایل اخلاقی، در این آیه منشأ انکار نبوّت و حقّانیت پیامبر’ معرّفی شده است. نگاه مقایسه ای به دیدگاه های شیعه و اهل سنّت، نشان می دهد که هر دو گروه به صورت مستقیم یا ضمنی، «الناس» را بر نبیّ مکرّم اسلام’ تفسیر کرده اند، البته شیعه دامنه مصادیق آیه را با محوریت اهل بیت^ گسترش داده است. این مقاله ضمن ارائه تحلیل تطبیقی، نشان می دهد که حسد یهود، ریشه در انحصارطلبی تاریخی، تعصّب قومی و استکبار دینی آنان داشته است و این حسد، مانعی برای درک حقیقت و پذیرش پیام الهی شده است.