نقد؛ طریق تقرب به حقیقت: تحلیلی مبتنی بر عقلانیت نقاد (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
در عقلانیت نقاد، علم مجموعه ای از حدس های ابطال پذیر برای حل مسئله ای در ارتباط با واقعیت است که هنوز ابطال نشده اند. معیار سنجش نظریه های علمی نیز صدق (به معنای تطابق با واقع) است. در مقابل، فناوری ها، برساخته های بشری هستند که هدف آن ها پاسخ به نیازهای غیرمعرفتی یا تسهیل در پاسخ به نیاز معرفتی است. در این رویکرد پیشرفت علم و فناوری از الگوی واحدی تبعیت می کند. فعالیت علمی و فناورانه از مواجهه با یک مسئله یا مشکل آغاز می شود. برای حل مسئله یا رفع مشکل، راه حلی پیشنهاد می شود. این راه حل نقادی شده و اشکالات آن برطرف می گردد تا نظریه علمی به حقیقت نزدیک تر شود یا فناوری کارآمدتری به دست آید. در این مقاله ابتدا به اختصار نشان داده می شود که چگونه نقد از سه طریق زمینه ساز تقرب به حقیقت می شود. بخش عمده مقاله به این مسئله خواهد پرداخت که چگونه نقد فناوری های نرم و انسانی مرتبط با علم، ازجمله نقد نهادهای متولی علم، نقد سیاست ها و برنامه های ناظر به توسعه علم، نقد دانشگاه و نقد شاخص های علم سنجی می تواند زمینه ساز تقرب به حقیقت باشد. در پایان نیز به این بحث اشاره خواهد شد که اگر بر این باوریم که جهان بینی حاکم بر علم غربی حقیقت نما نیست، و تقرب به حقیقت جز با همراهی معرفت علمی و معرفت دینی محقق نمی شود، باید پذیرفت که نمی توان با علم ورزی در قالب نهادهای توسعه یافته ذیل جهان بینی سکولار غربی به شکل مطلوب به حقیقت نزدیک شد و باید با نقد نظام مند، مبتنی بر مبانی فلسفی، خلاقانه، اخلاق مدار و دین مدارِ فناوری های نرم و انسانی ناظر به علم، زمینه را برای تقرب هرچه بیشتر به حقیقت فراهم آورد.Criticism; A Way to Approach Truth Analysis Based on Critical Rationality
In critical rationality, science is a set of falsifiable conjectures to solve a problem that have not yet been refuted. The criterion for measuring scientific theories is truth (correspondence with reality). In contrast, technology is a human-made product that aims to respond to non-cognitive needs or simplify the response to a cognitive need. In critical rationality, the progress of science and technology follows a single pattern. Scientific and technological activity begins with a problem. A solution is proposed to solve the problem. This solution is criticized and its problems are removed so that a scientific theory is closer to the truth or a more efficient technology is obtained.
This article shows how criticism is transformed into truth in three ways. The main part of the article will address the issue of how the critique of soft and human technologies related to science, including the critique of institutions in charge of science, the critique of policies and programs governing the development of science, the critique of universities, and the critique of scientometric indicators, can lead us to the truth. Finally, it is pointed out that if we believe that the Western worldview is not realistic, we must accept that we cannot approach the truth through scientific activity within the framework of developed Western and secular institutions. As a result, we must prepare the ground for approaching the truth as much as possible through philosophical and ethical critique of soft technologies governing science.
تبلیغات
