تاثیر فاعلیت خداوند در قانون مندی طبیعت از دیدگاه ملاصدرا و الهی دانان پویشی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
الهی دانان پویشی در پی راه حلی برای برون رفت از مشکلات الهیاتی، تبیین جدیدی از فاعلیت خداوند در نظام طبیعت ارائه می دهند. به اعتقاد آنها، فاعلیت الهی بر مبنای پویش و نظام ارگانیسمی جهان، باید به نحوی تفسیر شود که فاعلیت و اختیار و خلاقیت دیگر موجودات حفظ شود. راه حل آنان برای این مسأله، محدودیت قدرت و علم الهی است که منجر به نفی وجوب ذاتی و رابطه طولی خداوند با دیگر موجودات است. به عبارت دیگر، خداوند صرفاً شرط لازم و علت معد و در عرض دیگر علل و فاعل های طبیعی موجودات عالم است. قوانین و نظم عالم طبیعت نیز حاصل اختیار و خلاقیت موجودات طبیعی است. اما ملاصدرا با اثبات وجوب ذاتی و رابطه طولی خدا با دیگر موجودات، با فاعلِ بالتجلی دانستن خداوند، فاعلیت او را حقیقی و ایجادی و با لحاظ وجود به عنوان متعلق جعل، همه موجودات و نسبت های ضروری آنها، یعنی قوانین عالم را، متعلق جعل بسیطِ او می داند. این دیدگاه فلسفی می تواند به معضلات دین پژوهی غربی در حوزه فاعلیت الهی پاسخ مناسبی بدهد.The Influence of Divine Agency on the Lawfulness of Nature: From the Perspective of Mulla Sadra and Process Theologians
Process theologians, in their attempt to address theological challenges, propose a new interpretation of God’s agency within the natural order. According to them, divine agency, based on the processual and organismic nature of reality, must be understood in a way that safeguards the agency, freedom, and creativity of other beings. Their solution involves restricting God’s power and knowledge, which ultimately results in the denial of God’s intrinsic necessity and His supervening relationship with other beings. In this view, God becomes merely a necessary condition and a preparatory cause, existing on the same level as other causes and natural agents in the world. Consequently, the laws and order of the natural world emerge from the free will and creativity of natural beings.
In contrast, Mulla Sadra, affirming both God’s intrinsic necessity and His supervening relationship with creation, and understanding God as the Agent through self-manifestation, considers divine agency to be authentic and creative. By viewing existence as the object of positing, he asserts that all beings and their necessary relations, including the laws of the world, are encompassed within God’s simple positing. This philosophical framework offers a coherent response to the challenges that Western theology faces regarding divine agency.
تبلیغات
