تحلیل حقوقی-سازمانی سرپرستی سوءاستفاده گرانه؛ بررسی پیشایندها، پیامدها و راهکارهای پیشگیری در نظام حقوقی ایران
آرشیو
چکیده
زمینه و هدف: سرپرستی سوءاستفاده گرانه، به عنوان سایه ای تاریک بر محیط های کاری، سلامت روان کارکنان و ثبات سازمان ها را تهدید می کند. با وجود پژوهش های گسترده مدیریتی، ابعاد حقوقی این پدیده در ایران مغفول مانده است. این پژوهش با هدف پر کردن این شکاف، به تحلیل انتقادی پیشایندها و پیامدهای این رفتار پرداخته و آن را با مفاهیم کلیدی حقوقی نظیر «آزار روانی» و «مسؤولیت مدنی کارفرما» تطبیق می دهد. مواد و روش ها: این مطالعه مبتنی بر یک بررسی نظام مند (مطابق با دستورالعمل PRISMA) بر روی ۴۰ مقاله معتبر (منتشر شده بین ۲۰۰۹-۲۰۲۴) است. یافته ها با رویکرد سنتز روایی و از طریق یک لنز تحلیلی میان رشته ای، که نظریه های مدیریتی (حفظ منابع و تبادل اجتماعی) را با مبانی حقوقی ایران (قانون کار و مسؤولیت مدنی) ادغام می کند، تحلیل شدند. ملاحظات اخلاقی: تمامی اصول اخلاقی در نگارش این مقاله رعایت شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد که این پدیده از تعاملی پیچیده میان ویژگی های شخصیتی سرپرست، فرهنگ سازمانی سمی و پویایی های رابطه ای نشأت می گیرد. این رفتار پیامدهای ویرانگری همچون فرسودگی هیجانی، تضعیف سلامت روان و کاهش رفتارهای سازنده را به دنبال دارد. تحلیل حقوقی آشکار ساخت که با وجود ظرفیت قوانین فعلی برای ایجاد مسؤولیت مدنی برای کارفرما، خلأ یک قانون مشخص برای تعریف و شناسایی آزار روانی، مانعی جدی است. نتیجه گیری: این پژوهش نتیجه می گیرد که سرپرستی سوءاستفاده گرانه صرفاً یک ضعف مدیریتی نیست، بلکه یک تخلف حقوقی قابل پیگیری است که مسؤولیت کارفرما را به همراه دارد. با این حال، کارآمدی نظام حقوقی در این زمینه، در گرو اصلاحات قانونی برای شناسایی صریح آزار روانی و تقویت همزمان مداخلات پیشگیرانه در سطح سازمان است.A Legal-Organizational Analysis of Abusive Supervision: Investigating Antecedents, Consequences, and Prevention Strategies in the Iranian Legal System
Background and Aim: Abusive supervision casts a dark shadow over workplaces, threatening employee mental health and organizational stability. While extensively studied in management, its legal dimensions remain underexplored in Iran. This study aims to bridge this divide by critically analyzing the phenomenon's antecedents and consequences and aligning them with key legal concepts such as psychological harassment (mobbing) and employer liability.
Materials and Methods: This systematic review, following PRISMA guidelines, analyzed 40 peer-reviewed articles published between 2009 and 2024. A narrative synthesis approach was employed, interpreting the findings through an interdisciplinary lens that integrates management theories (Conservation of Resources and Social Exchange) with Iranian legal principles (Labor Law and Civil Liability Act).
Findings: The findings reveal that abusive supervision stems from a complex interplay of supervisor's personal traits, toxic organizational cultures, and relational dynamics. This behavior leads to devastating outcomes such as emotional exhaustion, diminished mental health, and the erosion of constructive behaviors. The legal analysis indicated that while existing laws provide a basis for employer's civil liability, a significant legislative gap exists in formally defining and recognizing psychological harassment.
Conclusion: This study concludes that abusive supervision is not merely a managerial flaw but a legally actionable offense entailing employer liability. However, effective redress hinges on a dual strategy: targeted legal reforms to explicitly recognize psychological harassment, coupled with robust preventive interventions at the organizational level.
تبلیغات
