بررسی جایگاه تحلیل رویه قضایی در اعتلای یک نظام حقوقی با مطالعه تطبیقی بر انگلستان و فرانسه
آرشیو
چکیده
رویه قضایی در نظام حقوقی ایران، علی رغم آنکه به عنوان منبع رسمی حقوق شناخته نمی شود، در عمل نقشی بنیادین در رفع ابهام ها، تکمیل خلأهای قانونی و افزایش پیش بینی پذیری تصمیمات قضایی ایفا می کند. این پژوهش با رویکردی تطبیقی، جایگاه و کارکرد رویه قضایی در ایران را با دو نظام برجسته حقوقی یعنی فرانسه (نمونه حقوق نوشته) و انگلستان (نمونه کامن لا) بررسی می کند. در فرانسه، رویه قضایی اگرچه ظاهراً نقش تقنینی ندارد، اما در عمل با تفسیر خلاق و انتزاعی، به تکامل قواعد حقوقی کمک می کند. در مقابل، در انگلستان، نظام کامن لا مبتنی بر قاعده سابقه است و آراء قضایی ستون اصلی شکل گیری قواعد حقوقی به شمار می آیند؛ امری که بیشترین درجه پیش بینی پذیری را فراهم می سازد. یافته ها نشان می دهد که ایران، برای ارتقای کارآمدی نظام حقوقی، نیازمند تقویت نهاد نقد رأی، شفاف سازی انتشار آراء و پذیرش نقش عملی رویه قضایی در تفسیر قانون است. مقایسه تطبیقی نشان می دهد که بهره گیری نظام مند از رویه قضایی می تواند به افزایش انسجام، ارتقای کیفیت آرای دادگاه ها و توسعه اعتماد عمومی منجر شود.An Examination of the Role of Judicial Case-Law Analysis in Enhancing a Legal System: A Comparative Study of England and France
Although judicial case law is not formally recognized as an official source of law in the Iranian legal system, it plays a fundamental role in practice by resolving ambiguities, filling legislative gaps, and enhancing the predictability of judicial decisions. Adopting a comparative approach, this study examines the status and function of judicial precedent in Iran alongside two prominent legal systems: France, representing the civil-law tradition, and England, representing the common-law tradition. In France, judicial decisions, despite lacking an explicit legislative function, contribute substantially to the development of legal rules through creative and abstract interpretation. In contrast, in England, the common-law system is built upon the doctrine of precedent, and judicial decisions constitute the primary foundation upon which legal rules are formed—a feature that ensures a high degree of predictability. The findings indicate that Iran, in order to improve the effectiveness of its legal system, must strengthen the institution of judicial opinion critique, increase transparency in the publication of decisions, and acknowledge the practical role of case law in statutory interpretation. The comparative analysis further suggests that systematic engagement with case law can enhance legal coherence, improve the quality of judicial rulings, and foster greater public trust.
تبلیغات
