جایگاه فناوریِ پزشکی، در ادله اثبات دعاویِ نسب: نظریه ادله تکمیلی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
در حقوق ایران، برای تحقق رابطه نسب میان فرزند و پدر و مادر (و به تبع، دیگر اقارب نسبی)، به طور سنتی از قاعده ای موسوم به «اماره فراش» استفاده می شود. این قاعده بیش از آنکه مبتنی بر کشف حقیقت باشد، بر اصل صحت و اعتماد به ظواهرِ امور بنا شده است؛ چنانکه فرزند متولد از زن متأهل را، مشروط بر آنکه با همسرش نزدیکی کرده باشد و از زمان نزدیکی تا تولد فرزند حداقل 6 ماه و حداکثر 10 ماه گذشته باشد، منسوب به شوهر می دانند (ماده 1158 ق.م.). با پیشرفت های پزشکی در زمینه آزمایش های تشخیص رابطه ژنتیک (دی.ان.ای.)، اعتبار و ارزش اماره فراش، به چالش کشیده شده است؛ زیرا توان اثباتیِ آزمایش های پزشکی در کشف حقیقتِ امر، به مراتب بیش از اماره فراش است و از جهت اصابت به واقع، این دو قابل مقایسه نیستند. در این میان، برخی طرفدارِ نظریه سنتی (=اماره فراش) هستند و برای آن، گونه ای تقدس و تعبّد قائلند. اما برخی دیگر، برای اماره فراش در برابر نتایج آزمایش دی.ان.ای. ارزشی متصور نیستند و آن را یک سره کنار می نهند. هدف از این پژوهش، تحلیل جایگاهِ عملیِ آزمایش ژنتیک در ادله اثباتِ دعاوی نسب، و روش آن، توصیفی و تحلیلی است. به عنوان نتیجه، به نظر می رسد هردوی این نظرات دچار افراط و تفریط ند و باید تعدیل شوند: اولاً؛ اماره فراش امری مقدس نیست که همواره قابل احترام باشد. ثانیاً؛ در عین حال، تنها عامل توجیه کننده اماره فراش، کشف حقیقتِ نسب نیست؛ بلکه گستره ای از مصالح اجتماعی و نظم عمومی و حقوق کودکان نیز در تعبیه آن ملحوظ بوده است که نباید از نظر دور داشت. راه میانه ای که این پژوهش برگزیده، استفاده از آزمایش دی.ان.ای. به عنوان ادله تکمیلی (مُعیْن) در دعاوی نسب است. به این معنا که ارجاع و استناد به نتایج این آزمایش، باید در تکمیلِ ادله سنتیِ اثبات یا نفی نسب، و افزون بر آنها باشد؛ نه بدواً و به عنوان دلیل اصلی یا منحصرِ دعوی. از این جهت، آزمایش دی.ان.ای. نقشی مشابهِ «سوگندِ استظهاری» در ادله اثبات دعوی دارد.The Role of Medical Technology in the Lineage Claims' Proof: The Theory of Supplementary Evidence
In Iran law, a rule known as "FERAASH" is traditionally used to establishing the relationship between children and parents (and, consequently, other relatives). This rule is based on the authenticity of appearances, rather than discovering the truth. So, a child which born to a married woman, belongs to her husband; provided that he had intercourse with his wife, and at least 6 months and at most 10 months have passed from the time of intercourse to the birth of the child (Article 1158 Civil Code). Based on medical advances in the field of DNA fingerprinting, the validity and value of "FERAASH" has been challenged; Because the probative power of medical tests in discovering the truth, obviously is more than "FERAASH", and from this point of view, these two cannot be compared. In the meantime, some authors are in favor of the traditional theory (=FERAASH) and regard it as sacred and worshipful. But others, do not consider any value for FERAASH, against the results of DNA test; so, put it aside. The purpose of this research is analyzing the practical role of DNA fingerprinting in the proof of lineage claims, and its method is descriptive and analytical. As a result, it seems that both of those opinions are extreme and should be moderated: Firstly; FERAASH is not a sacred rule that can always be respected. Secondly; At the same time, the only justifying factor in FERAASH, is not finding out the truth in the lineage; but rather, a range of social benefits and public order and children's rights were also considered in its implementation. The middle way which chosen by this research is using DNA fingerprinting as a "Supplementary Evidence" in the lineage claims; In the sense that any reference to the DNA test results, should be only for completing the traditional proofs in the lineage claims; not as the main or exclusive proof. In this regard, DNA fingerprinting plays a role similar to "secondary oath" in the evidence for proving a claim.
تبلیغات
