تحلیل رژیم باد و پتانسیل حمل ماسه در ریگ های حاشیه دریاچه نمک قم، ایران مرکزی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
هدف: هدف اصلی این پژوهش تحلیل رژیم بادی و برآورد پتانسیل حمل ماسه در ریگ های واقع در حاشیه جنوبی دریاچه نمک قم است. همچنین بررسی رابطه بین جهت و توان بادهای فرساینده با شکل گیری اشکال ژئومورفولوژیکی در این ناحیه مورد توجه قرار گرفته است تا از این طریق شناخت بهتری از فرآیندهای مورفودینامیک حاصل شود. مواد و روش: برای دستیابی به اهداف پژوهش، داده های ۲۰ ساله پنج ایستگاه سینوپتیک اطراف منطقه استفاده شد. از نرم افزارهای WRPLOT View 7 و Sand Rose برای ترسیم گل باد و گلماسه و همچنین تحلیل شاخص های DP، RDP، RDD و UDI بهره گرفته شد. همچنین، نقشه ژئومورفولوژیکی منطقه ترسیم گردید و مسیرهای حرکت ماسه تحلیل شدند. یافته ها: یافته ها نشان داد که در ایستگاه های آران و بیدگل و قم، باد غالب از شمال و شمال غرب، در حالی که در ایستگاه های کاشان، گرمسار و اردستان، بادها از شرق و جنوب شرق می وزند. بیشترین پتانسیل حمل ماسه مربوط به جهات شمال شرقی و جنوب غربی در ایستگاه های قم و آران و بیدگل است. در برخی ایستگاه ها، مانند گرمسار و اردستان، توزیع بادها چندجهته و با زاویه منفرجه بوده است که تأثیر زیادی بر جابه جایی رسوبات بادی دارد. نتیجه گیری: نتایج تحقیق نشان می دهد که تنوع جهتی و شدت باد در منطقه مورد مطالعه، تأثیر مستقیمی بر جابه جایی و انباشت ماسه ها دارد. الگوی غالب حرکت ماسه در راستای شرق و جنوب شرق است که به خوبی با جهت شکل گیری ریگ های منطقه مطابقت دارد. همچنین مشخص شد که منشأ بخش زیادی از رسوبات، مخروط افکنه های اطراف با ترکیب سنگ شناسی متنوع است. این نتایج مؤید نقش تعیین کننده عوامل اقلیمی، توپوگرافی و منابع رسوبی در پویایی اشکال بادی و فرایندهای ژئومورفیک منطقه است. نوآوری و کاربرد نتایج: نوآوری اصلی پژوهش، تحلیل برداری و عددی مسیر رانش ماسه با استفاده از شاخص های باد است که در تبیین الگوی شکل گیری ریگ ها و پیش بینی تحولات آتی آن ها نقش مؤثری دارد. این نتایج در مدیریت منابع طبیعی و مناطق بیابانی قابل بهره برداری است.Analysis of Wind Regime and Sand Transport Potential in the Marginal Ergs of the Namak Lake, Central Iran
Aim: This study aims to analyze the wind regime and estimate sand drift potential in the ergs along the southern margin of Qom Salt Lake. It also investigates how erosive wind direction and strength influence the formation of aeolian geomorphological features, improving the understanding of morphodynamic processes in the region. Materials and Methods: To achieve the research objectives, 20 years of meteorological data from five synoptic stations around the study area were used. WRPLOT View 7 and Sand Rose software were employed to plot wind rose and sand rose diagrams and to analyze the DP, RDP, RDD, and UDI indices. A geomorphological map of the area was also prepared, and sand transport pathways were interpreted. Findings: At Qom and Aran & Bidgol stations, dominant winds blow from the north and northwest, producing the highest sand transport potential along the northeast–southwest axis. Kashan, Garmsar, and Ardestan stations experience winds primarily from the east and southeast, with Garmsar and Ardestan showing multidirectional patterns at obtuse angles, significantly influencing sediment displacement and dune dynamics. Conclusion: The findings indicate that the directional variability and intensity of winds in the study area directly affect sand displacement and accumulation. The prevailing pattern of sand movement corresponds to the orientation of the region’s sand dunes, which are primarily directed toward the east and southeast. It was also determined that much of the transported sediment originates from surrounding alluvial fans with diverse lithological compositions. These results confirm the crucial role of climatic factors, topography, and sediment sources in the dynamism of aeolian landforms and geomorphic processes in the region. Innovation: This study applies a vector-based, quantitative approach to sand drift analysis using wind indices, helping explain dune formation patterns and predict future morphological changes. These results support better resource management and planning in arid environments.
تبلیغات
