حجاب، فرهنگ پذیری و گفتمان سازی تمدن اسلامی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
زمینه و هدف: در تمدن اسلامی، حجاب به عنوان عنصری برای تأمین کرامت انسانی، تقویت پیوند های اجتماعی و حفظ ارزش های اخلاقی موردتوجه بوده و رعایت حجاب به عنوان نمادی از تمدن نوین اسلامی موردتوجه جهان قرار گرفته است. این پژوهش با توجه به تأثیر حجاب در گفتمان سازی تمدن اسلامی، به چگونگی نقش آفرینی حجاب به عنوان یک فرهنگ دینی در این زمینه می پردازد. روش: این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و با رویکرد کیفی و بهره گیری از روش تحلیل محتوای جهت دار با مصاحبه نیمه ساختاریافته از خبرگان مطلع از موضوع که به شیوه هدفمند مبتنی بر معیار شامل اساتید دانشگاه مرتبط با رشته های فرهنگی و فعالان امور پژوهشی اسلامی زنان و درحد اشباع نظری به تعداد 17 نفر انتخاب شده اند، صورت گرفت و برای روایی از سه شاخص اعتمادپذیری، اطمینان پذیری و تأییدپذیری استفاده شد. یافته ها: در پاسخ به پرسش «چگونگی نهادینه سازی فرهنگ حجاب در جامعه» 66 مفهوم در 10 مقوله به عنوان راهکار مطرح شد، در پاسخ به پرسش «نقش گفتمان سازی حجاب در تمدن سازی اسلامی» 24 مفهوم در 4 مقوله به دست آمد و برای پاسخ به پرسش «نقش حجاب در تمدن سازی اسلامی» 39 مفهوم در 7 مقوله مطرح شدند. نتایج: چگونگی ترویج حجاب ازسوی مشارکت کنندگان با تکرار ارزش حجاب در طولانی مدت، اقدامات حمایتی خانواده، آموزش پذیرش حجاب، آگاهی بخشی، ارائه الگو های مثبت از افراد با حجاب، استفاده از هنر و رسانه برای ترویج حجاب، استدلال منطقی برای پذیرش حجاب، نقش حمایتی دولت، تقویت جنبه های دینی حجاب و توجه به جنبه های زیبایی شناختی حجاب مطرح شد. نقش گفتمان سازی حجاب در تمدن سازی اسلامی با اقداماتی مانند معرفی دستاورد های زنان موفق، گفتمان هویتی، دینی و اخلاقی، حجاب گفتمان غیرکلامی و گفتمان سازی حجاب در رسانه و نقش حجاب در تمدن سازی اسلامی با اقداماتی چون حجاب نماد تمدن اسلامی، وجود زنان موفق باحجاب نماد تمدنی، حجاب شیک و جذاب، گفتمان سازی تمدنی حجاب، حضور زن با حجاب در مجامع جهانی، حجاب رسانه تمدنی و حجاب نماد هویت و تمدن اسلامی دسته بندی شدند.Hijab, Cultural Assimilation, and Discourse Formation in Islamic Civilization
Background and aim: In Islamic civilization, hijab is considered a means of safeguarding human dignity, strengthening social bonds, and preserving moral values. Observance of hijab has increasingly been recognized worldwide as a symbol of the emerging modern Islamic civilization. This study examines how hijab, as a religious-cultural practice, contributes to discourse formation and the development of Islamic civilization. Method : This applied research uses a qualitative approach and employs directed content analysis through semi-structured interviews. Participants were selected purposefully based on relevant criteria, including university professors in cultural studies and researchers in Islamic women's issues. A total of 17 experts were interviewed until theoretical saturation was achieved. Validity was ensured through the three criteria of credibility, dependability, and confirmability. Results : To answer the question “How can the culture of hijab be institutionalized in society?” 66 concepts were categorized into 10 themes. In response to “What is the role of hijab discourse in building Islamic civilization?” 24 concepts were grouped into 4 themes. Additionally, 39 concepts in 7 themes addressed the question “What is the role of hijab in Islamic civilization building?” Conclusion : Participants suggested the promotion of hijab through long-term value reinforcement, family support, teaching hijab acceptance, awareness-raising, positive role models, artistic and media promotion, logical reasoning for hijab, government support, strengthening religious aspects, and attention to aesthetics. The discourse-building role of hijab in Islamic civilization was highlighted through showcasing successful veiled women, identity-, religion-, and ethics-based discourse, non-verbal hijab communication, and media discourse. Hijab’s role in civilization-building included being a symbol of Islamic civilization, representation through successful veiled women, stylish and attractive hijab, civilizational discourse of hijab, veiled women’s presence in global forums, media portrayal of hijab, and hijab as an identity and civilizational symbol
تبلیغات
