تدوین چارچوبی برای ارزیابی مجلات دسترسی آزاد ایرانی بر اساس معیارهای نمایه سازی بین المللی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
هدف : با رشد فزاینده مجلات دسترسی آزاد و ضرورت سنجش کیفیت آنها، نیاز به تدوین چارچوب های بومی ارزیابی این مجلات در ایران بیش از پیش احساس می شود. هدف این پژوهش، ارائه چارچوبی جامع و بومی برای ارزیابی مجلات دسترسی آزاد ایرانی با تکیه بر معیارهای پذیرفته شده در پایگاه های بین المللی نمایه سازی است. روش پژوهش : این مطالعه از نوع کاربردی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده و برای گردآوری داده ها از روش دلفی دومرحله ای بهره گرفته شده است. در گام اول، پس از تحلیل اسناد و راهنمای نمایه سازی 11 پایگاه معتبر بین المللی از جمله وب آو ساینس، اسکوپوس، دواج، پاب مد، شرپا رومئو، اینداوی، ابسکو، گوگل اسکالر، اولریخ ، پلن اس، رُود، تعداد ۱۰۳ شاخص اولیه استخراج گردید. این شاخص ها برای ارزیابی به ۱۲ تن از خبرگان حوزه علم اطلاعات ارسال شد که ۹ نفر به آن پاسخ دادند. پس از تحلیل نتایج، شاخص های جدیدی نیز از پیشنهادهای خبرگان افزوده شد و در مجموع ۱۲۲ شاخص در دور دوم برای همان ۹ نفر ارسال گردید. شاخص ها به صورت طبقه بندی شده در قالب شاخص های کلی و زیرشاخص ها ارائه شد و ارزیابی با طیف لیکرت پنج درجه ای و معیارهای آماری (میانگین، انحراف معیار، ضریب تغییرات) انجام گرفت. یافته ها : در مرحله نهایی، ۷۶ شاخص (معادل %62) به عنوان شاخص های نهایی ارزیابی تأیید شدند. این شاخص ها در ۸ مؤلفه اصلی شامل اطلاعات شناسنامه ای مجله، کیفیت محتوای علمی، ساختار هیئت تحریریه، سیاست های انتشار، فرایند داوری، اصول اخلاقی نشر، دسترسی پذیری و ساختار وبگاه طبقه بندی شدند. بالاترین وزن و اهمیت به مؤلفه های «کیفیت محتوای علمی» و «شفافیت فرایند داوری» تعلق گرفت. نتیجه گیری : چارچوب پیشنهادی این پژوهش، بر پایه اجماع خبرگان و تحلیل اسناد معتبر بین المللی طراحی شده و می تواند به عنوان ابزار راهبردی برای ارزیابی مجلات دسترسی آزاد ایرانی مورد استفاده قرار گیرد. به کارگیری این چارچوب می تواند به بهبود استانداردهای علمی، افزایش اعتبار بین المللی و ارتقای نمایه پذیری مجلات ایرانی کمک کند. کاربرد پژوهش : نتایج این تحقیق می تواند مورد استفاده سردبیران، ناشران، سیاست گذاران علمی و نهادهای ارزیاب قرار گیرد تا با تمرکز بر شاخص های کلیدی، روند داوری، تولید محتوا و ساختار نشر در مجلات دسترسی آزاد را بهبود بخشند و بستر ورود آنها به پایگاه های بین المللی را تسهیل کنند.Developing a Framework for Evaluating Iranian Open Access Journals Using International Indexing Criteria
Objective : With the rapid growth of Open Access (OA) journals and the increasing demand for assessing their quality, the need to develop localized evaluation frameworks has become more pronounced in Iran. This study aims to propose a comprehensive, context-specific framework for evaluating Iranian OA journals, based on internationally recognized indexing criteria. Method : This applied, descriptive-analytical study employed a two-round Delphi method. Initially, 103 evaluation indicators were extracted through document analysis of selection and indexing criteria from 11 reputable international databases, including Web of Science, Scopus, PubMed, DOAJ, ProQuest, CAB s, EBSCO, Ulrich’s, and ROAD. These indicators were submitted to 12 experts in the field of Library and Information Science, of whom 9 responded. Based on their feedback, 19 new indicators were added, resulting in a total of 122 indicators presented in the second round of the Delphi process. Experts rated each indicator using a 5-point Likert scale, and statistical measures—including mean, standard deviation, and coefficient of variation—were used to finalize the results. Results : In the final analysis, 76 indicators (62%) were approved. These indicators were categorized into eight major components: journal identification information, quality of scientific content, editorial board structure, publishing policies, peer review process, publishication ethics, accessibility, and website structure. Among these, “quality of scientific content” and “transparency of the peer review process” were identified as the most influential components. Conclusions : The proposed framework, developed based on expert consensus and international indexing standards, provides a strategic tool for evaluating Iranian Open Access (OA) journals. Its implementation can contribute to raising scientific standards, improving international visibility, and increasing the indexing potential of Iranian scholarly publications. This framework may serve as a practical guideline for editors, publishers, policymakers, and evaluators seeking to enhance editorial practices, scientific content, and the overall quality of OA journals, thereby facilitating their inclusion in reputable international databases.
تبلیغات
