برمایه

فریدون از شخصیّت های اسطوره ایست که نقشی مهم در ادبیات ایران زمین دارد. ویژگی های شخصیّتی خاصّ فریدون او را در میان پادشاهان اساطیری ایران برجسته کرده است. یکی از این ویژگی ها پیوند او و خانواده اش با گاو است. در متن های ایرانی به طور پراکنده به پیوندهای فریدون و گاو اشاره شده است: فریدون با گاو برمایه، متولّد می شود، از او شیر می نوشد، در کنار او پرورش می یابد و پس از آن که از شیر گرفته می شود، گاوسواری می کند. او در نبرد با ضحّاک بر گاو سوار است و در دوران زندگی خود نیز به دلیل فروتنی در برابر خداوند اسب سواری نمی کند و همواره بر گاو می نشیند. روایتی کامل از این که فریدون گاوی سرخ برمی گزیند، سوار بر آن می شود، به جنگ ضحّاک می رود و از اروندرود می گذرد، در متنی گورانی به روایت شاهرخ کاکاوندی در غرب ایران آمده است. نگارنده در این مقاله می کوشد به بازشناسی پیشینه های پیوند فریدون با گاو، هم راه با معرّفی و تصحیح متن روایت گورانی، آوانگاری و ترجمة آن بپردازد.

بررسی دگردیسی های روایات فریدون از اوستا تا طومارهای نقالی چکیده فریدون یکی از بزرگ ترین پادشاهان پیشدادی است که در گستره ی متون پیش و پس از اسلام و طومارها، روایات متعددی را به خود اختصاص داده است. هدف این پژوهش، بررسی توصیفی تحلیلی روایات فریدون در اوستا و متون پیش از اسلام، شاهنامه ، تواریخ دوره ی اسلامی و طومارهای نقالی است تا روشن شود که چه دگردیسی هایی در روایات این پادشاه پیشدادی صورت گرفته است.پس از واکاوی روایات در پیوند با این داستان، این نتیجه حاصل شد که اگرچه در مواردی چون نبرد فریدون با ضحاک و تقسیم جهان بین سه پورش، هم سویی قابل توجهی با شاهنامه دیده می شود؛ اما تطورات و دگردیسی هایی در این متون نسبت با شاهنامه دیده می شود که یا نتیجه ی آبشخور دیگرگون این روایات و یا حاصل دخل و تصرفاتی است که با دور شدن از بستر اسطوره ای روایت، به این متون راه یافته است؛ برای نمونه این سیمرغ است که مانع کشتن ضحاک می شود تا معاملت او به قیامت بماند یا کاوه با ضحاک طرح دوستی می افکند و با حیله و تدبیر او را به دماوند می برد و بنا بر دستور هوم عابد، ضحاک را در دماوند حبس و پنج طلسم بر او استوار می کند. مورد دیگر اینکه ضحاک با کوهی که بدان بسته شده، پرواز می کند و فریدون در شهر بهرریز(ری)، دیگربار او را درمی یابد. ازدیگرسو این ایرج است که از سلم و تور باج می خواهد و زمینه ی دشمنی را فراهم می آورد و تقسیم جهان نیز با آزمون پرتاب تیر و کمان اعمال می شود یا برخلاف شاهنامه ، برماین، وزیر سلکت است که فریدون را شیر دانش ارزانی می کند.