سید محمود حاجی میررحیمی

با رشد سریع شهرنشینی و افزایش تعداد وسایل نقلیه شخصی، مسئله پارکینگ به یکی از چالش های اساسی کلان شهرها تبدیل شده است. پارکینگ به عنوان یکی از عناصر کلیدی نظام حمل ونقل شهری، نقش مهمی در کاهش توقف های حاشیه ای، بهبود جریان ترافیک و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا می کند در حالیکه عدم تأمین و احداث آن در مناطق شهری، به ویژه در بافت های متراکم کلان شهری مانند قم؛ پیامدهای متنوع اجتماعی، اقتصادی، محیطی و کالبدی ازجمله کاهش ایمنی، ایجاد مزاحمت و بی نظمی، ضعف دسترسی پیاده و دوچرخه و افت کیفیت بصری محیط شهری در پی دارد. همچنین، فقدان پارکینگ کافی در ساختمان ها به توسعه نامتوازن کالبدی در مناطق شهری منجر می شود. این پژوهش در محدوده کلانشهر قم انجام شده و روش آن از نوع کمّی است. داده های مربوط به تخلفات ساختمانی کسر پارکینگ در بازه زمانی ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۳ گردآوری شده و تحلیل آن ها در محیط Arc GIS و با استفاده از تکنیک های تحلیل فضایی همچون تخمین تراکم کرنل (Kernel Density) و شاخص همبستگی فضایی موران (Moran’s I) صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان داد که مناطق سه، پنج و شش کلانشهر قم بیشترین میزان تخلفات مربوط به کسر پارکینگ رادارند. نتایج تحلیل همپوشانی لایه تخلفات با تراکم جمعیتی و عرض معابر نیز نشان داد که نقاط داغ تخلفات بیشتر در معابر باریک و بافت های متراکم به ویژه در منطقه شش شکل گرفته اند که خود بیانگر فشار کالبدی و بروز توسعه نامتوازن است. بر این اساس، مدیریت شهری باید از بروز تخلف در خصوص کسر پارکینگ در املاک واقع در معابر کم عرض و بافت های متراکم این منطقه جلوگیری کند و همچنین از محل درآمدها و عوارض حاصل، نسبت به تأمین پارکینگ های عمومی و ایجاد فضاهای عمومی نظیر بوستان های محلی اقدام نماید تا بخشی از پیامدهای منفی اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی ناشی از این تخلفات جبران شود.