مسعود ایران نژاد

تغییرات کاربری و پوشش اراضی نقش مهمی در تحولات زیست محیطی و پایداری منابع طبیعی مناطق خشک و نیمه خشک ایفا می کنند. این تغییرات تحت تأثیر عوامل طبیعی و انسانی، موجب دگرگونی در ساختار و عملکرد اکوسیستم می شوند. در این پژوهش، تغییرات گذشته و پویایی های آینده کاربری و پوشش اراضی در حوضه آبریز رودخانه کشف رود با استفاده از رویکرد مدل سازی ترکیبی SVM–CA–Markov تجزیه وتحلیل و پیش بینی شد. نقشه های کاربری و پوشش اراضی استخراج شده از داده های GlobeLand30 برای سال های ۲۰۰۰، ۲۰۱۰ و ۲۰۲۰ در شش طبقه اراضی کشاورزی، جنگل، مرتع و بوته زار، پهنه های آبی و تالاب ها، انسان ساخت و بایر دسته بندی شدند. احتمالات انتقال بین طبقات پوشش زمین با استفاده از مدل زنجیره مارکوف برآورد گردید و نقشه های پتانسیل تغییر با بهره گیری از الگوریتم ماشین بردار پشتیبان بر اساس عوامل محرک تهیه شد. سپس مدل سلول های خودکار زنجیره مارکوف برای شبیه سازی الگوهای فضایی و پیش بینی توزیع کاربری و پوشش اراضی در سال ۲۰۳۷ به کار رفت. ارزیابی مدل دقت بالایی را با ضریب کاپای 88/0 و سطح زیر منحنی 946/0 نشان داد. نتایج نشان دهنده گسترش اراضی کشاورزی و مناطق انسان ساخت و کاهش پوشش های طبیعی، به ویژه جنگل ها، در طول دوره مطالعه هستند و پیش بینی های آینده تداوم این روند را تأیید می کنند. این یافته ها بر ضرورت برنامه ریزی یکپارچه کاربری زمین و مدیریت پایدار منابع طبیعی در حوضه کشف رود به منظور کاهش تخریب زیست محیطی و تضمین پایداری اکولوژیکی تأکید دارند.