الهام یزدان خواه

مقاله حاضر به واکاوی کاربست نظریه سبک شناسی لئو اشپیتزر در تحلیل متن عرفانی سوانح العشاق اثر احمد غزالی می پردازد. اشپیتزر در روش سبک شناسی خود بر حرکت از جزئیات زبانی به کشف «مرکز معنایی» یا روح حاکم بر متن تأکید دارد؛ روشی که از مشاهده انحراف ها، تکرارها و ویژگی های خاص زبان آغاز شده و به تفسیر کلی جهان بینی نویسنده منتهی می شود. این پژوهش با تکیه بر همین رویکرد، برخی ویژگی های سبکی و زبانی سوانح العشاق را بررسی کرده و نشان می دهد که چگونه ساختار زبان، تصاویر و ترکیبات عرفانی این اثر در خدمت بیان تجربه عاشقانه و شهودی قرار گرفته اند. در این تحلیل، عناصری همچون تکرار واژگان کلیدی، تقابل های معنایی، ایجاز و گاه گسست های نحوی به عنوان نشانه های سبکی مورد توجه قرار گرفته اند. بررسی این عناصر نشان می دهد که زبان احمد غزالی آگاهانه به سوی نوعی فشردگی معنایی و نمادپردازی حرکت می کند تا تجربه ای درونی و شهودی از عشق الهی را بیان کند. از منظر اشپیتزر، این ویژگی ها تنها آرایه های ادبی نیستند، بلکه نشانه هایی از مرکز فکری متن به شمار می روند؛ مرکزی که در سوانح العشاق، حول مفهوم «عشق به مثابه حقیقت بنیادین هستی» شکل می گیرد. نتایج پژوهش نشان می دهد که کاربرد روش اشپیتزر امکان فهم عمیق تر پیوند میان زبان و اندیشه در این اثر عرفانی را فراهم می کند. به عبارت دیگر، تحلیل سبک شناسانه نشان می دهد که ساختار زبانی سوانح العشاق نه صرفاً وسیله بیان، بلکه بازتابی از جهان بینی عرفانی احمد غزالی است. بدین ترتیب، این مطالعه می کوشد نشان دهد که رویکرد اشپیتزر می تواند ابزار مؤثری برای تحلیل متون عرفانی فارسی و کشف لایه های معنایی پنهان در آن ها باشد.