امیرحسین چلاجورمحمدی

مدیریت پسماند شهری در دهه های اخیر به یکی از مهم ترین چالش های کلان شهرها، به ویژه در کشورهای در حال توسعه، تبدیل شده است. هدف این پژوهش، شناسایی و ارائه راهکارهای کارآمد مدیریت شهری با تمرکز بر سازوکارهای تشویقی و اجرایی به منظور ارتقای مشارکت جوامع محلی در مدیریت پسماند می باشد. شهر تهران، به عنوان مطالعه موردی، انتخاب شده است. داده ها با رویکرد ترکیبی (کیفی و کمی) گردآوری شده اند که در بخش کیفی، از مصاحبه های نیمه ساختاریافته و جلسات گروهی با متخصصان و ذی نفعان حوزه مدیریت شهری استفاده شده و در بخش کمی، تحلیل محتوا و مقایسه تطبیقی تجربه های موفق جهانی به کار گرفته شده است. ابزارهای جمع آوری داده شامل پرسشنامه تخصصی و چک لیست ارزیابی راهکارها بر اساس معیارهای قانونی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیرساختی بوده است. نوآوری اصلی پژوهش در ارائه مدلی بومی شده می باشد که سازوکارهای تشویقی (نظیر تخفیف عوارض شهری، مشوق های مالی، آموزش و فرهنگ سازی) را با ابزارهای اجرایی (مانند قوانین الزام آور و جریمه ها) ترکیب می کند تا مشارکت شهروندان افزایش یابد. یافته ها نشان می دهد راهکارهایی همچون بانک زباله، سیستم سپرده گذاری و بازگشت، مدارس سبز و کمپین های محلی بیشترین سازگاری را با شرایط ایران دارند و می توانند نقش مؤثری در ارتقای مشارکت عمومی و کاهش پیامدهای زیست محیطی دفن پسماند ایفا کنند. بر این اساس، پیشنهاد می شود مدیریت شهری با تأکید بر آموزش مستمر، اصلاح قوانین و طراحی مشوق های مالی، زمینه تحقق توسعه پایدار در حوزه مدیریت پسماند را فراهم آورد.