نگار خوش تراش لنگرودی

مقدمه: چالش های توسعه شهری در سطح جهانی به دلیل شهرنشینی سریع و عدم توجه کافی به نیازهای معنوی شهروندان برای ایجاد آرامش کافی پدیدار شده است. این چالش ها از طریق کاهش امنیت، افزایش ترافیک، دسترسی ناکافی به خدمات شهری و تشدید نابرابری های اجتماعی نمایان می شود. فقدان اطلاعات و آگاهی، نبود اعتماد به نهادهای شهری، محدودیت منابع، ساختارهای تصمیم گیری سلسله مراتبی سنتی، مقاومت در برابر ایده های نوآورانه، ارتباط ضعیف بین برنامه ریزان شهری و سازمان ها، فقدان شفافیت و نبود اهداف راهبردی، موانع مهمی برای برنامه ریزی شهری مؤثر هستند. این مسائل شکافی بین شهروندان و نهادهای شهری ایجاد می کند که منجر به کاهش احساس تعلق و کاهش تمایل به حفاظت از فضاهای عمومی می شود. جنبش «محله آرام» به عنوان پاسخی برای بهبود کیفیت زندگی در عین کاهش سرعت شهری و اعتراض به فرهنگ فست فود و توسعه سریع پدیدار شد. این مطالعه با هدف تبیین تأثیر مؤلفه های مشارکت برنامه ریزان شهری بر دستیابی به محله آرام در محله باغ فیض، منطقه ۵ تهران انجام شده است. مواد و روش ها: این پژوهش از روش شناسی کاربردی با رویکرد توصیفی-تحلیلی استفاده می کند و از روش های تحقیق کتابخانه ای و میدانی ترکیبی بهره می برد. یک پرسشنامه جامع برای شناسایی عوامل مؤثر بر تحقق شهر آرام طراحی شد که از رویکرد کمی از طریق مدل سازی معادلات ساختاری استفاده می کند. چارچوب نظری شامل متغیرهای مستقل (مؤلفه های مشارکت برنامه ریزان شهری) و متغیر وابسته (دستیابی به شهر آرام) است. پایایی با استفاده از آلفای کرونباخ ارزیابی شد که مقادیر بالای ۰.۷ را نشان داد. بارهای عاملی برای تمام متغیرها از ۰.۴ بیشتر بود که پایایی و روایی سازه را تأیید می کند. جامعه آماری شامل ۲۴۶ کارشناس و مهندس برنامه ریزی شهری فعال در محله باغ فیض بود که به دلیل تخصص حرفه ای و دانش عمیق آن ها از فرآیندهای برنامه ریزی شهری انتخاب شدند. با استفاده از فرمول کوکران، ۱۵۴ نفر به عنوان حجم نمونه مناسب محاسبه شد. این مطالعه شامل کارشناسان از رشته های برنامه ریزی شهری، جغرافیا، معماری و مدیریت شهری بود. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SmartPLS نسخه ۴ انجام شد. نتایج  و بحث: تحلیل مدل سازی معادلات ساختاری تأثیرات قابل توجه متغیرهای مختلف بر مشارکت برنامه ریزان شهری و دستیابی به شهر آرام را نشان داد. مشارکت برنامه ریزان شهری بیشترین تأثیر را بر کیفیت زندگی شهری نشان داد (۰.۹۱۴ = R²). عوامل کلیدی افزایش مشارکت شامل بهبود امکانات آموزشی، رعایت اصول پایداری و محیط زیست، ایجاد فضاهای عمومی و تفریحی و تعامل با ساکنان بود. تحلیل مؤلفه های حیاتی مانند دسترسی و تحرک، مسئولیت در اقدامات شهری، مشارکت در تصمیم گیری شهری، مدیریت فضای عمومی، مشارکت در طراحی شهری و همکاری با مقامات محلی را به عنوان عوامل مهم شناسایی کرد. نتیجه گیری: این پژوهش نقش حیاتی مشارکت برنامه ریزان شهری در دستیابی به توسعه پایدار شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهری را نشان می دهد. مشارکت فعال در فرآیندهای برنامه ریزی، ابتکارات آموزش شهروندی و ایجاد فضاهای شهری مناسب به طور قابل توجهی کیفیت زندگی را بهبود می بخشد و روابط اجتماعی را در بافت های شهری قدیمی و جدید محله تقویت می کند. یافته ها نشان می دهد که مشارکت مؤثر برنامه ریزان شهری به عنوان کاتالیزوری برای تحقق محله آرام عمل می کند که نیازمند رویکردهای جامع است که تخصص حرفه ای، مشارکت جامعه و اصول توسعه پایدار را یکپارچه می کند.