فائزه آینه بیگی

از بزرگ ترین و نیرومندترین حکومت های ایران، دوران طولانی مدتِ سلسله ساسانیان است که بعد از پنج و نیم قرن از پایان شاهنشاهی هخامنشیان، حکومت آنان با بر تخت نشستن اردشیر ساسانی آغاز شد. دولت ساسانیان، دوره برجسته و درخشانی را بر تاریخ ایرانیان افزود و فرهنگ سیاسی و اجتماعی پرباری را رقم زد که بسیاری از آن فرهنگ های سیاسی و اجتماعی در تاریخ ایران ماندگار شد. مهم ترین عاملِ پایداری حکومت این سلسله، رسمی کردن دین زرتشت و پیوند آن با سیاست بود که بسیاری از عوامل سیاسی و اجتماعی دیگر را تحت الشعاع قرار داد. از معتبرترین منابعی که می توان برای استخراج فرهنگ سیاسی و اجتماعی ساسانیان استفاده کرد، کتاب ارزشمندِ شاهنامه فردوسی است که این فرهنگ ها در آن بازتاب یافته است. این مقاله که بر پایه روش تحلیلی- توصیفی نگارش یافته، بر آن است تا برجسته ترین آیین های سیاسی و اجتماعی رایج در دوره ساسانی را از کتب تاریخی معتبر استخراج نماید و سپس انطباق آن ها را با شاهنامه فردوسی واکاوی نماید. نتایج پژوهش نشان می دهد که در فرهنگ سیاسی، پیوند دین و سیاست در مملکت داری، آیین تاج گذاری و بر تخت نشستن پادشاهان (عزل و نصب)، فرهنگ و آداب باریافتن به دربار پادشاه و در فرهنگ اجتماعی، آیین تولد کودک، آیین ازدواج، آیین تدفین و سوگواری از مهم ترین آیین های دوره ساسانیان به شمار می رود که در شاهنامه فردوسی نیز منعکس شده است.