حمید ساجدیان

وقتی اهل علم و سیاستمداران ایرانی واژه «حکمرانی» را به کار می برند، کمابیش می توان مطمئن بود که منظورشان همان «Governance» است. اما آیا می توان مدعی شد رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز در هنگام کاربست این واژه، همین مفهوم را در نظر دارد؟ با وجود جستجوی دقیق و تفصیلی در پایگاه های علمی مربوط، هیچ رساله دکتری یا مقاله علمی مرتبط با این موضوع یافت نشد که پاسخ گوی این پرسش باشد. بر این اساس، هدف کلی این پژوهش «دستیابی به تعریف مفهوم حکمرانی بر پایه دلالت کاربست های این واژه در ادبیات رهبر معظم انقلاب اسلامی» است. پس از «نمونه گیری هدفمند» از عبارت های دربردارنده واژه «حکمرانی» و هم خانواده های آن در سخنرانی ها و پیام های موجود در پایگاه اینترنتی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله خامنه ای و شناسایی 30 سخنرانی و دو پیام مکتوب به عنوان «نمونه پژوهش»، این داده ها با استفاده از «روش تحلیل مضمون با رویکرد شبکه مضامین» تجزیه وتحلیل شد. در جریان این فرایند تفصیلی و دقیق، 138 شناسه اولیه، 47 مضمون پایه، 15 مضمون سازمان دهنده و 5 مضمون فراگیر شناسایی شد. درنهایت، با استفاده از سه شبکه مضمون های فراگیر «کارکردهای حکمرانی»، «بایسته های حکمرانی» و «نسبت حکمرانی با مفاهیم مرتبط»، حکمرانی این گونه تعریف شد: شیوه های «ایجاد مناسبات گوناگون بشری و نظم های اجتماعی» به منظور «تصمیم سازی» و «تبدیل خواسته های مطلوب به اراده عمومی» و «اطاعت افراد جامعه»، با هدف «در اختیار گرفتن جریان حرکت عمومی جامعه» و «تحقق اهداف نظام سیاسی مدنظر».