مهسا شاه محمدی

دوتابعیتی ها از مباحثی است که سال ها به مسئله ای بعضا چالش برانگیز در جمهوری اسلامی ایران مبدل شده است. در این پژوهش با روش کیفی و با تکیه بر اصل مسئولیت دولت ها تلاش می شود ارزیابی آسیب شناسانه رویکردهای موجود در قبال ایرانیان دوتابعیتی تبیین گردد. پرسش اصلی آن است که «رویکردهای موجود نسبت به ایرانیان دوتابعیتی کدامند و مسئولیت دولت ها در قبال آنها چیست؟» فرضیه اصلی این است که غالب شدن دیدگاه صرفا تهدیدمحور و یا فرصت محور طی چند دهه اخیر در میان دولت ها بجای تدوین سیاست های میانه رو در کنار پیچیده تر ساختن مسئله ایرانیان دو تابعیتی و حتی فاصله گرفتن بیشتر ایرانیان خارج از کشور، هزینه های بسیاری را برای منافع ملی ایران رقم زده است. در ادامه، این امر مورد بررسی قرار می گیرد که با توجه به مسئولیت دولت ها در اموری همچون پیگیری و حفظ حقوق اتباعشان در داخل و خارج از کشور، فراهم سازی زمینه های لازم جهت فعالیت اجتماعی و اقتصادی تمامی اتباع ایرانی و ... ایجاد تعادل میان دیدگاه منفی و مثبت مسئولان از یک سو و ایجاد جاذبه های اعتمادساز در میان دو تابعیتی ها از سوی دیگر می تواند زمینه ساز الگوی بهینه حل و فصل معضل ایرانیان دوتابعیتی گردد.

در این پژوهش با روش کیفی و با تکیه بر اصل قدرت ملی، به ارزیابی دیدگاه برخی کشورها در قبال دوتابعیتی ها به عنوان مؤلفه ای تأثیرگذار در قدرت ملی پرداخته می شود. پرسش اصلی آن است که تجربیات رفتاری سایر کشورها در قبال دوتابعیتی ها چه درس هایی برای سیاستگذاری در ایران می تواند داشته باشد؟. فرض مقاله این است: «هرچند که همچنان برخی کشورها نفی دوتابعیتی ها را برای حفظ قدرت ملی ضروری می دانند، اما بسیاری از کشورها با پذیرش اصل دوتابعیتی ها به عنوان موضوعی جهانی و تدوین سیاست های راهبردی برای جذب حداکثری ضمن رعایت اصول امنیتی، توانسته اند مسئله دوتابعیتی ها را حل و در جهت ارتقای قدرت ملی کشورشان به کار گیرند». در ادامه نیز این امر مورد بررسی قرار می گیرد که بهره گیری از تجربیات سایر کشورها چه آنها که دوتابعیتی ها را نافی قدرت ملی می بینند و چه آنانی که آنها را تقویت کننده قدرت ملی ارزیابی می کنند، می تواند زمینه ساز نیل به سیاستگذاری راهبردی و پایان یافتن به مسئله ایرانیان دو تابعیتی شود.