مجید احمدپور

زمینه و هدف : گردشگری فرهنگی به عنوان یکی از محورهای مهم توسعه پایدار در استان های دارای پیشینه تاریخی و تنوع اقلیمی نظیر مازندران، نیازمند پیوندی عمیق با حکمرانی محلی، معماری بومی و استفاده از مصالح سازگار با اقلیم است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش حکمرانی پایدار در توسعه گردشگری فرهنگی با تأکید بر عناصر معماری بومی و مصالح بومی-اقلیمی در استان مازندران انجام گرفته است. روش شناسی : پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و مبتنی روش بر نظریه داده بنیاد به انجام رسیده است. داده های پژوهش از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۷ نفر از متخصصان حوزه های معماری، گردشگری، شهرسازی و سیاست گذاری فرهنگی گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار MAXQDA صورت گرفت و کدگذاری در سه مرحله باز، محوری و انتخابی انجام پذیرفت. یافته ها : تحلیل داده ها منجر به شناسایی 6 مقوله محوری شامل: «حکمرانی مشارکتی و شفاف»، «احیای معماری بومی در ساخت وسازهای گردشگری»، «سیاست گذاری اقلیم محور»، «توانمندسازی جوامع محلی»، «پیوست فرهنگی در طرح های توسعه گردشگری» و «نقش نظارتی نهادهای محلی» گردید. مدل مفهومی به دست آمده نشان داد که حکمرانی پایدار می تواند از طریق تقویت سازوکارهای محلی، تنظیم گری هوشمند و بهره گیری از دانش بومی، زمینه توسعه متوازن گردشگری فرهنگی را فراهم آورد. نتیجه گیری و پیشنهادات : براساس یافته ها، توسعه گردشگری فرهنگی در مازندران مستلزم شکل گیری نظام حکمرانی چندسطحی است که در آن سیاست گذاران، جوامع محلی، معماران و فعالان گردشگری در تعامل با یکدیگر عمل کنند. همچنین استفاده از مصالح بومی مانند چوب، کاهگل و سفال که با اقلیم معتدل و مرطوب منطقه هم خوانی دارند، باید در دستورکار طراحی های معماری گردشگری قرار گیرد. پیشنهاد می شود سیاست گذاران با تدوین چارچوب های تشویقی برای استفاده از معماری بومی و مصالح اقلیمی، زمینه پایداری فرهنگی-زیست محیطی گردشگری را تقویت کنند. نوآوری و اصالت : این پژوهش با ارائه مدلی بومی شده از حکمرانی پایدار در حوزه گردشگری فرهنگی، برای نخستین بار در بستر اقلیمی و فرهنگی استان مازندران به تحلیل پیوند میان حکمرانی، معماری و مصالح اقلیمی پرداخته و رویکرد میان رشته ای را با تکیه بر نظریه پردازی داده بنیاد در دستورکار قرار داده است.

توجه به معماری در اندیشه اخوان الصفا متوقف به شناخت جایگاه علم هندسه و اعداد در نظام فکری ایشان است. اخوان الصفا معتقدند علم هندسه و اعداد قبل از تمامی دانش ها و بر تمامی دانش ها تقدم رتبی دارد. نوع مواجهه ایشان با هندسه و معماری به گونه ای است که هویت بخشی از لوازم اندیشه ایشان محسوب می شود؛ ازاین جهت در نقطه مقابل معماری مدرن قرار می گیرد که با تکیه به مبانی فلسفه پوزیتیویستی، خالق آثاری است که بی هویتی در آن مشهود است. ابتناء اندیشه اخوان الصفا بر مبانی ژرف تفکر اسلامی سبب شده که نوعی هندسه متعالی و اسلامی طرح کنند که کارکرد القای مفاهیم ناب عرفانی مانند فنای کثرات در وحدت را به نمایش بگذارد و به صورت زبانی از جنس نماد، منتقل کننده مفاهیم عالی اسلامی باشد. اخوان الصفا معتقدند "مثلث" و "نقطه" کارکرد نمایش "کثرات حول محور وحدت" را دارند و شکل "لانه زنبوری" از جمله مصادیقی است که در القای هویت دینی می تواند ابزار خوبی باشد. نوع نگاه اخوان الصفا به اعداد، کیفی است نه کمی؛ بنابراین با نظام فکری عرفان اسلامی نیز مطابقت دارد. در پژوهش پیش رو ابتدا ملاک های معماری اسلامی مورد بررسی قرار می گیرد و سپس به کاوش در اندیشه اخوان پرداخته خواهد شد و نسبت سنجی میان اندیشه اخوان و معماری اسلامی صورت می گیرد. در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، آثار اخوان الصفا مورد بررسی قرار خواهد گرفت و به سؤالات پژوهش پاسخ داده خواهد شد.