یونس ملکی

مقدمه: برنامه ریزی شهری چارچوب و اسکلت شهر را در طرح ها و پروژه های شهری مشخص و روشن می نماید که این مهم از نقش برنامه ریزان در ارتباط با توسعه شهری امری اجتناب ناپذیر و خطیر می سازد. جایگزینی کاربری ها با نگاه مدیرت بحران و تأکید بر اصول پدافند غیر عام ل با استفاده از دیدگاه های پیشینیان و همچنین تجارب کشورهای سرآمد به ویژه در حوزه برنامه ریزی شهری، می تواند در مدیریت بحران های مختلف و کم کردن خسارات بسیار موثر باشد. هدف پژوهش : هدف پژوهش حاضر بررسی کاربری ها با نگاه مدیرت بحران و تأکید بر اصول پدافند غیر عام ل با استفاده از دیدگاه های پیشینیان و همچنین تجارب کشورهای سرآمد به ویژه در حوزه برنامه ریزی شهری است که می تواند در مدیریت بحران های مختلف و کم کردن خسارات بخصوص در زمینه سیل بسیار موثر باشد. روش شناسی: روش تحقیق پژوهش توصیفی- تحلیلی است. اطلاعات لازم با مراجعه به کتب و مقالات موجود جمع آوری شده است و نقشه هایی از استقرار مراکز و کاربری های استراتژیک تهیه شده و مورد تحلیل قرارگرفته است. آماده سازی نقشه ها، وزن دهی و تحلیل آنها در ARC GIS 10  انجام شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش : محدوده پژوهش شهر روانسر در استان کرمانشاه می باشد. این شهر در یک موقعیت کوهستانی-دشتی قرار دارد. یافته ها و بحث: در محدوده مورد مطالعه چندین رودخانه از مرکز شهر روانسر و از محله های با کاربری غالب مسکونی (بلوار، زمین شهری، فرهنگیان، مهاجرین و گل سفید) عبور می کند؛ که در این بین وضعیت محله گل سفید به دلیل بافت روستایی، تراکم بالای جمعیت، کالبد نفوذناپذیر و ریزدانه از محله های با آسیب پذیری بالا از نظر سیل به شمار می آید. همچنین محله های بهار، بهداری و بلوار به دلیل شیب پایین و بالا بودن سطح ایستابی آب و قرارگیری در مسیر سرچشمه سراب روانسر از مناطق بحران خیز در ارتباط با مخاطره سیل محسوب می شوند. نتیجه گیری: توجه به اصول مدیریت بحران و پدافند غیرعامل در برنامه ریزی شهری بدون شک باعث کم شدن خسارت های مالی و جانی خواهد شد. در این پژوهش در مورد چگونگی پراکنش و نحوه استقرار کاربری های حیاتی، حساس  و مراکز اسکان در سطح شهر روانسر به عنوان یک شهر عبوری و گذرگاهی متناسب با ادوار توسعه شهری انجام تحقیق صورت گرفته است و در نهایت مناطق و محدوده های مرکزی شهر و حواشی شرقی شهر با توجه به تجمیع حیاتی و حساس نامناسب و بحرانی تشخیص داده شدند.

در هر بحرانی مجموعه ای از عوامل در افزایش آثار بحرانی مخاطره عمل می نمایند و مهار بحران را با مشکل مواجه می سازند، به حقیقت پدافند غیر عامل به عنوان یک بینش منطقی و ابزاری مهم درجهت پیشگیری از تهدیدات احتمالی و فراهم کردن امنیت فردی وگروهی، امنیت مراکز جمعیتی و تجهیزات-تاسیسات حساس و کاهش آسیب پذیری بحران بکار می رود. پژوهش حاضرکه تحلیلی بر شبکه تهدید و حلقه مخاطره سیل در آسیب پذیری کاربری اراضی با رویکردی بر پدافند غیر عامل و تاب آوری شهری در شهر روانسر است به تاثیر استقرار و بهینه سازی کاربری ها و نقش راهبردی پدافند غیر عامل در تاب آوری شهری می پردازد. نوع تحقیق در این مفاله با توجه به ماهیت موضوع توصیفی-تحلیلی است. نتایج حاصل نشان در صورت وقوع سیل در شهر روانسر بیشترین آسیب پذیری در محله گل سفید خواهد بود. شکل گیری بخشی از محله در بستر طغیانی رودخانه و خصوصیاتی نظیر بافت روستایی با تراکم بالای جمعیت، نفوذناپذیر، ریزدانه و عدم پیروی از هرگونه اصول ساخت وساز شهری بر دامنه آسیب پذیری این محل افزوده است. همچنین محله های بهار، بهداری و بلوار به دلیل شیب پایین و بالا بودن سطح ایستابی آب و قرارگیری در مسیر سرچشمه سراب روانسر و محل اتصال رودخانه های عاصم آباد از ضلع غربی وخشکه رود از ضلع شمال شرقی قابلیت بالای سیل خیزی برخوردارند و تاب آوری کمتری دارند.