محمدرضا شفاعت

تروریسم یکی از تهدیدات بزرگ دنیا در قرن بیست و یکم است که با استفاده از روش های متنوع، همچون اقدامات مسلحانه، تبلیغات کاذب رسانه ای و نفوذ در عقاید و ارزش های جامعه می تواند؛ باعث اخلال در نظم و امنیت جامعه مورد نظر شود. جریان تروریستی داعش، یکی از مهمترین دغدغه های جهانی و تهدید بزرگ منطقه ای، به خصوص در کشور عراق است. علی رغم شکست این گروه در عراق، اما هیچگاه نمی توان از ظهور مجدد این گروه تروریستی غافل شد. باید در نظر داشت با وجود بحران هایِ مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در عراق، ممکن است به مانند گذشته زمینه و فرصت برای ظهور دوباره این گروه تروریستی فراهم شود. لذا سوال اصلی این مقاله این است که: «آیا علی رغم نابودی داعش، امکان ظهور مجدد آن در کشور عراق وجود دارد؟» هدف این پژوهش نیز «شناخت و بررسی مهمترین عواملِ زمینه ساز ظهور مجدد داعش، در بستر بحران های سیاسی، امنیتی، اقتصادی و اجتماعی عراق است.» در این پژوهش از روش تحقیقِ توصیفی _تحلیلی استفاده شده است و نتیجه کلی پژوهش نشان می دهد؛ ادامه یِ بحران های مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی در عراق، می توانند زمینه یِ ظهور مجدد داعش را در این کشور فراهم آورند.

برکسی پوشیده نیست که خاورمیانه ظرف یک قرن گذشته، به دلایل مختلف، همواره یکی از بی ثبات ترین و بحرانی ترین مناطق جهان بوده است؛ اما ابعاد و پیامدهایِ ظهور گروه تروریستیِ داعش (دولت اسلامی عراق و شام) در ژوئن 2014، با هیچ یک از مقاطع تاریخی گذشته قابل قیاس نیست. حال نظر به اینکه پس از جنگ های اول و دوم جهانی، تا کنون، هیچ بحرانی در مقیاسی بین المللی، با چنین دامنه ای، امنیت جهان و بشریت را تهدید نکرده است، مقاله حاضر، برآن است تا ضمن شناسایی مجموعه عواملی که به ظهور و بقای این گروه تروریستی منجر شد، تفاسیر و موارد استفاده آنها از اسلام، منابع مالی، نوع حکمرانی، نحوه جذب، استخدام و گسترش نیروهای جهادی، پشتیبانی عمومی و همچنین قلمروهای مورد اشغال و تصرفِ آنها را به تفکیک مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد؛ سپس صرف نظر از تمرکز ویژه بر نقش و جایگاه صف بندی ها و ائتلاف های منطقه ای و بین المللیِ شکل گرفته، به روشی توصیفی- تحلیلی، بر این فرضیه اصلی تمرکز می کندکه هرچند جلوگیری از ظهور داعش امکان پذبر بود اما وجود ضعف های ذاتی در سازمان و ایدئولوژی داعش، سقوط این گروه تروریستی را اجتناب ناپذیر کرده بود.