فائق احمدی

بیان توصیفی صورت های مالی به دلیل توانایی در بیان مثبت یا منفی اخبار و اطلاعات و نهایتاً اثرگذاری بر استفاده کنندگان، می تواند بسیار بااهمیت باشد. مدیران می توانند با استفاده از مدیریت لحن نوشتار، ادراک استفاده کنندگان از گزارش های توضیحی را منحرف نمایند. همچنین طی چند دهه اخیر یکی از سوال های مهمی که ذهن پژوهشگران و سازمان های تدوین کننده قوانین و مقررات حسابداری را به خود معطوف کرده است، نقش اقلام تعهدی در علامت دهی به بازار سرمایه در خصوص عملکرد شرکت است. در این راستا، پژوهش پیش رو به بررسی ارتباط متقابل بینش کمیته حسابرسی، اقلام تعهدی و لحن بدبینانه گزارشگری مالی می پردازد. بدین منظور نمونه ای متشکل از 110 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران برای یک دوره ده ساله از سال 1392-1400 است؛ برای آزمون فرضیه های پژوهش از سیستم معادلات همزمان با استفاده از روش رگرسیونی چند متغیره برآورد شد. نتایج حاکی از وجود رابطه دو طرفه بین بینش کمیته حسابرسی بر اقلام تعهدی شرکت ها است. به عبارتی دیگر با افزایش بینش کمیته حسابرسی، اقلام تعهدی کاهش و با افزایش اقلام تعهدی، بینش کمیته حسابرسی کاهش پیدا می کند و بالعکس. نتایج پژوهش نشان می دهد بینش کمیته حسابرسی بر لحن بدبینانه گزارشگری مالی رابطه متقابل و معناداری وجود ندارد. همچنین نتایج فرضیه سوم حاکی از وجود رابطه سه طرفه بین بینش کمیته حسابرسی، اقلام تعهدی و لحن بدبینانه گزارشگری مالی است.

هدف از این پژوهش، بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران  در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی پیمایشی است. جامعه آماری شامل160 نفر از مدیران، معاونان و رؤسای 12 بانک دولتی و خصوصی کشور است که آشنایی به بانکداری اسلامی داشتند.  با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه گیری تصادفی ساده بر اساس حجم جامعه، حجم نمونه 113 نفر به دست آمد که به دلیل نرخ بی پاسخی 10 درصد بیش تر، یعنی 127 پرسش نامه پخش و در نتیجه 122 پرسش نامه برگشت داده شد. داده ها با ابزار پرسش نامه جمع آوری شد و روایی از طریق روایی صوری، محتوایی (با CVR لاوشه) و پایایی با آلفای کرونباخ (۰.۸۱۴) بررسی گردید. در این پژوهش از مدل سازی سازه مرتبه دوم از نوع بازتابی بازتابی با روش حداقل مربعات جزئی ( PLS-SEM ) در نرم افزار SMART PLS استفاده شد. یافته های این پژوهش حاکی از اعتبار و کفایت الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران است. هر ۱۳ شاخص بررسی شده به طور معناداری با هسته مدل مرتبط هستند که نشان دهنده ارتباط قوی این شاخص ها با مدل است. شاخص های «استقرار سازوکار های نظارت و تطبیق شرعی» ( β =۰.۸۴۵، T =۷.۸۰۷) و «مدیریت امانتداری» ( β =۰.۷۸۹، T =۷.۳۳۰) قوی ترین تأثیر را دارند، در حالی که «حمایت از رفاه و توسعه اقتصادی پایدار» ( β =۰.۵۶۹، T =۳.۵۵۲) کم ترین تأثیر را دارد؛ اما همچنان معنادار است . شاخص های برازش مدل ( SRMR =۰.۰۵، NFI =۰.۹۲، GOF =۰.۷۷۳) نشان دهنده تطابق بسیار خوب مدل با داده ها است. همچنین، پایایی مدل با آلفای کرونباخ (۰.۷۷۶-۰.۸۵۴) و AVE (۰.۷۶۹-۰.۸۱۰) تأیید شد که بیانگر قدرت پیش بینی بالا و اعتبار درونی قوی مدل است . یافته های این پژوهش بر پایه تحلیل داده های جمع آوری شده از مدیران بانکی، کفایت ساختاری و ارتباط معنادار شاخص های پیشنهادی با مفهوم کلی ارزیابی بانکداری اسلامی را تأیید می کند. این الگو، با پوشش ابعاد شرعی، اخلاقی، اجتماعی و عملیاتی، چهارچوبی منسجم برای سنجش عملکرد بانک های اسلامی در ایران ارائه می دهد و می تواند به عنوان مبنایی برای مطالعات تجربی بعدی و توسعه ابزارهای ارزیابی بومی مورد استفاده قرار گیرد.