مهدی کاظمی علوم

هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه بین افشای مسائل عمده حسابرسی و حق الزحمه حسابرسی و اثر تعدیلی ریسک شرکت بر این رابطه است. به منظور آزمون تأثیر افشای مسائل عمده حسابرسی بر حق الزحمه حسابرسی و اثر تعدیلی ریسک شرکت بر این رابطه داده های 124 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی 1396 تا 1401 با استفاده از روش آرشیوی جمع آوری و فرضیه های پژوهش با استفاده از داده های ترکیبی و بکارگیری رگرسیون چندگانه مورد آزمون قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که افشای بیشتر مسائل عمده حسابرسی تأثیر مثبت و معناداری بر حق الزحمه حسابرسی دارد. همچنین نتایج پژوهش حاکی از آن است که ریسک شرکت بر رابطه بین مسائل عمده حسابرسی و حق الزحمه حسابرسی تأثیر مثبت و معناداری دارد و ریسک شرکت تاثیر مثبت افشای مسائل عمده حسابرسی بر حق الزحمه حسابرسی را افزایش می دهد. یافته ها حاکی از آن است که حسابرسان تلاش های اضافی مرتبط با افشای مسائل عمده حسابرسی را بر حق الزحمه حسابرسی لحاظ کرده اند. همچنین نتایج نشان می دهد که در شرکت های با ریسک بالا، حسابرسان برای کاهش احتمال اشتباه نیاز به تلاش بیشتری دارند؛ این تلاشِ بیشتر منجر به افزایش حق الزحمه حسابرسی می شود. یافته های پژوهش حاضر به تدوین کنندگان استاندارد برای بررسی و اثربخشی و درک بهتر استانداردهای جدید حسابرسی به ویژه استاندارد شماره 701 کمک می کند.

در سال های اخیر، افشای اطلاعات غیرمالی برای ذینفعان در تصمیم گیری اهمیت بیشتری یافته است. افشای اطلاعات غیرمالی شرکت ها مانند افشای اطلاعات زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) می تواند تحت تأثیر ویژگی های مدیران و سایر ارکان حاکمیت شرکتی قرار گیرد. بر این اساس هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر تنوع جنسیتی هیئت مدیره بر افشای اطلاعات زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی با نقش تعدیلی ویژگی های کمیته حسابرسی است. در این پژوهش داده های 78 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی 1392 تا 1402 (858 سال-شرکت) جمع آوری شد و فرضیه های پژوهش با استفاده از داده های ترکیبی و بکارگیری رگرسیون چندگانه مورد آزمون قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان می دهد تنوع جنسیتی در هیئت مدیره تأثیر مثبت و معناداری بر افشای اطلاعات زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی دارد؛ به عبارت دیگر با افزایش حضور زنان در هیئت مدیره، شاخص افشای ESG نیز افزایش می یابد. همچنین یافته های پژوهش نشان داد استقلال و تخصص مالی کمیته حسابرسی رابطه بین تنوع جنسیتی هیئت مدیره و افشای اطلاعات زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی را تقویت و تعدیل می نماید؛ ولی اندازه اعضای کمیته حسابرسی بر این رابطه اثر تعدیلی ندارند. این پژوهش بینش های ارزشمندی را برای مدیران و سرمایه گذاران فراهم می کند تا نقش تنوع جنسیتی در هیئت مدیره و کمیته های حسابرسی را در افشای ESG ارزیابی کنند و آنها را در تصمیم گیری های بهتر یاری کند. همچنین، قانون گذاران و سیاست گذاران می توانند سازوکارهای حاکمیت شرکتی را بازنگری کنند تا حضور بیشتر زنان را نه تنها در هیئت مدیره های شرکت ها، بلکه در کمیته های فرعی نیز ترویج کنند تا از حقوق ذینفعان، بیشتر محافظت شود.

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط بین ابزارهای حسابداری خلاق (شامل مدیریت سود تعهدی، مدیریت سود واقعی، هموارسازی سود و اجتناب مالیاتی) و شکست شرکتی در بورس اوراق بهادار تهران انجام شده است. روش:  از میان شرکت های فعال در بورس اوراق بهادار تهران، ۱۷۲ شرکت انتخاب و در بازه زمانی ۱۳ ساله از 1390 تا 1402 با در نظر گرفتن برخی محدودیت ها مورد تحلیل قرار گرفتند، که در مجموع شامل ۲۲۳۶ سال-شرکت بود (و در برآورد نهایی مدل ها ۱۳۷۶ سال-شرکت لحاظ شد). برای آزمون فرضیه ها، از رویکرد رگرسیون چندگانه با برآوردگر لاجیت استفاده شد. برای اندازه گیری متغیرهای مدیریت سود تعهدی و واقعی، انحرافات تعهدی طبق مدل جونز تعدیل شد و هزینه های غیرعادی تعهدی مطابق با مدل رویچادری (۲۰۰۶) تعدیل گردید. همچنین، برای سنجش ریسک ورشکستگی مالی، از مدل آلتمن (۲۰۰۲)  تعدیل شده کوردستانی و همکاران (۲۰۱۴) استفاده شد و هموارسازی سود با شاخص ایکل اندازه گیری گردید. یافته ها: نتایج آزمون های آماری نشان داد که بین مدیریت سود تعهدی و شکست شرکتی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد، به طوری که با افزایش میزان مدیریت سود تعهدی، احتمال شکست شرکتی نیز افزایش می یابد. همچنین، یافته های مربوط به فرضیه سوم نشان داد که بین هموارسازی سود و شکست شرکتی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد، به گونه ای که با افزایش میزان هموارسازی سود، ریسک ورشکستگی مالی نیز افزایش می یابد. علاوه بر این، نتایج فرضیه چهارم بیانگر وجود رابطه مستقیم و معنادار بین اجتناب مالیاتی و ریسک ورشکستگی مالی بود. با این حال، رابطه معناداری بین مدیریت سود واقعی و ریسک ورشکستگی مالی در سطح اطمینان ۹۵٪ مشاهده نشد. اگرچه فعالیت های حسابداری خلاقانه از منظر نظریه نمایندگی و اخلاقی غیرقانونی نیستند، اما موجب انتقال ثروت میان ذی نفعان، کاهش ثروت سهامداران و افزایش منافع مدیران به هزینه سهامداران می شوند. علاوه بر این، مدیریت سود هزینه های نمایندگی، از جمله هزینه های حسابرسی و هزینه های اجرای مکانیزم های حاکمیت شرکتی، را افزایش می دهد که مجموع این عوامل احتمال ورشکستگی مالی را بالاتر می برد. نتیجه گیری: به طور کلی، بر اساس یافته های پژوهش، فعالیت های حسابداری خلاقانه ریسک شکست شرکتی را افزایش می دهند و به عبارت دیگر، استفاده از این تکنیک ها در بلندمدت برای شرکت ها زیان آور خواهد بود. بنابراین، توصیه می شود که نهادهای حاکمیت شرکتی داخلی و خارجی کنترل های بیشتری را برای محدود کردن این فعالیت ها اعمال کنند. بر اساس نتایج فرضیه ها، به سرمایه گذاران فعال در بورس اوراق بهادار تهران توصیه می شود که نسبت به فعالیت های حسابداری خلاقانه (شامل انواع مدیریت سود، اجتناب مالیاتی، عدم افشای اطلاعات بااهمیت، تغییرات دل بخواه در سیاست های حسابداری، معاملات ساختگی و غیره) هوشیار باشند، تأثیر آن ها بر گزارشگری مالی و سیاست های مالیاتی را به دقت ارزیابی کنند و تنها پس از تأیید کیفیت گزارش های مالی اقدام به خرید یا فروش سهام نمایند. ناظران و نهادهای تعیین کننده استاندارد می توانند از این یافته ها برای محدود کردن اختیار مدیران و کاهش استفاده از تکنیک های حسابداری خلاقانه بهره ببرند و بدین ترتیب از سهامداران، به ویژه سرمایه گذاران خرد فعال در بازار تهران، محافظت کنند. پژوهشگران آینده می توانند اثر فعالیت های حسابداری خلاقانه بر ورشکستگی شرکتی را با وارد کردن متغیرهای تعدیل کننده مانند حاکمیت شرکتی بررسی کرده و اثربخشی مکانیزم های حاکمیت را مورد آزمون قرار دهند. همچنین پیشنهاد می شود میزان استفاده از حسابداری خلاقانه در مراحل مختلف چرخه عمر شرکت، تأثیر آن بر سیاست های تأمین مالی و سرمایه گذاری، و تعدیل داده های مالی براساس تورم بررسی شود، با توجه به نوسانات قابل توجه تورم در ایران که ممکن است بر سیاست ها و گزارشگری مالی اثرگذار باشد. نوآوری: نتایج پژوهش می تواند مورد استفاده مدیران، سرمایه گذاران، حسابداران، حسابرسان، اعتباردهندگان و عموم ذینفعان مرتبط قرار بگیرد. انتظار می رود مدیران با مشاهده اثر حسابداری خلاقانه بر شکست شرکتی، از این ابزارهای حسابداری خلاق در راستای اهداف شرکت استفاده نمایند و از دستکاری فرصت طلبانه اطلاعات مالی اجتناب نمایند. سرمایه گذاران نیز با استفاده از نتایج پژوهش می توانند کیفیت اطلاعات مالی شرکت را با دقت بیشتری بررسی نموده و سپس در صورت اتکا به آن اطلاعات، اقدام به اخذ تصمیم های لازم نمایند. دولت نیزمی تواند اثر اجتناب مالیاتی بر شکست شرکتی را مد نظر قرار داده و شرکت ها را از اقدامات اجتناب مالیاتی بر حذر نماید و رخنه های قانونی که امکان انجام این عمل را فراهم می آورند را بپوشاند.