تحلیلی بر ابعاد و مولفه های موثر بر طراحی الگوی برنامه درسی مسئولانه در آموزش عالی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
در سالهای اخیر، مسئولیتپذیری به یکی از موضوعات کلیدی در تمامی سازمانها تبدیل شده است و نظام آموزش عالی نیز از این قاعده مستثنی نیست. دانشگاهها، با توجه به رسالتهای گسترده خود، در بسیاری از مسائل اساسی جامعه نقش کلیدی ایفا میکنند. این مسئولیت عمدتاً از طریق برنامه درسی محقق میشود؛ بستری که در ادبیات علمی با عنوان" برنامهدرسی مسئولانه" شناخته میشود. برنامهدرسی مسئولانه میکوشد تا دیدگاههای متنوع ذینفعان، از جمله دانشجویان ، صنعت و جامعه را در ساختارهای حاکمیتی، پژوهشها و اولویتهای آموزشی دانشگاهها تلفیق کرده و پاسخی متناسب، بهنگام و کارآمد به نیازهای روبه افزایش جامعه ارائه دهد. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی تحلیلی و انتزاعی از فرایندهای شکلدهنده به برنامهدرسی مسئولانه در آموزش عالی، و با بهرهگیری از رویکرد کیفی و نظریه داده بنیاد انجام شد. جامعه آماری شامل ۲۸ نفر از خبرگان آموزش عالی بود که آگاهی و اشراف کافی نسبت به مبانی نظری موضوع داشتند. دادهها از طریق مصاحبه گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. حاصل این تحلیلها، ارائه یک الگوی مفهومی منسجم از برنامهدرسی مسئولانه بود. در مجموع، ۴۴۹ شناسه و ۴۳ مقوله فرعی شناسایی شد که در قالب شش بُعد مدل پارادایمی دستهبندی گردید: پدیده محوری (۴ مقوله)، شرایط علّی (۸ مقوله)، شرایط زمینهای (۹ مقوله)، عوامل مداخلهگر (۹ مقوله)، راهبردها (۸ مقوله) و پیامدها (۵ مقوله). یافتهها نشان داد تحقق برنامهدرسی مسئولانه مستلزم ایجاد پیوند میان دانشگاه، جامعه و صنعت است. ازاینرو به سیاستگذاران آموزش عالی پیشنهاد میشود با تأکید بر شفافیت، پاسخگویی و نوآوری در برنامهدرسی، زمینه ارتقای کیفیت و کارآمدی دانشگاهها را فراهم آورند. همچنین، توجه به نیازهای واقعی دانشجویان و سایر ذینفعان میتواند مسیر توسعه پایدار و عدالت آموزشی را هموار سازد.An Analysis of the Dimensions and Components Affecting the Design of a Responsible Curriculum Model in Higher Education
In recent years, accountability has become one of the key issues in all organizations, and the higher education system is no exception. Universities, given their broad missions, play a pivotal role in many fundamental societal issues. This responsibility is primarily realized through the curriculum, a platform that is referred to in the academic literature as the “responsible curriculum.” The responsible curriculum seeks to integrate the diverse perspectives of stakeholders—including students, industry, and society—into the governance structures, research, and educational priorities of universities, thereby providing timely, effective, and contextually relevant responses to the growing needs of society. The present study was conducted with the aim of providing an analytical and abstract framework of the processes shaping the responsible curriculum in higher education, using a qualitative approach and grounded theory methodology. The research population consisted of 28 higher education experts with sufficient knowledge and insight into the theoretical foundations of the subject. Data were collected through interviews and analyzed in three stages: open, axial, and selective coding. The outcome of these analyses was the development of a coherent conceptual model of the responsible curriculum. In total, 449 codes and 43 subcategories were identified and classified into six dimensions of the paradigm model: core phenomenon (4 categories), causal conditions (8 categories), contextual conditions (9 categories), intervening conditions (9 categories), strategies (8 categories), and consequences (5 categories). The findings revealed that the realization of a responsible curriculum requires establishing strong linkages among universities, society, and industry. Therefore, it is recommended that higher education policymakers emphasize transparency, accountability, and innovation within the curriculum to enhance the quality and effectiveness of universities. Moreover, attention to the real needs of students and other stakeholders can pave the way for sustainable development and educational equity .
تبلیغات
