مفاهیم حقوق کیفری و جرم شناسی در ادبیات کلاسیک ایران
آرشیو
چکیده
ادبیات غنی، پرمایه و چندلایه کلاسیک فارسی، که میراثی شکوهمند از تمدن ایرانی به شمار میآید، نه تنها به عنوان گنجینهای بینظیر از هنر کلامی و ظرافتهای زبانی مورد ستایش است، بلکه منبعی بیبدیل و کممانند برای مطالعات بینرشتهای، بهویژه در حوزههای عمیقای چون فلسفه، جامعهشناسی و حقوق قلمداد میشود. این مقاله، با اتخاذ رویکردی دوگانه و ترکیبی که هم بعد انتقادی دارد و هم از روش تحلیلی-توصیفی بهره میبرد، در پی بسط، تعمیق و واکاوی مفاهیم بنیادین و اساسی حاکم بر حقوق کیفری و جرمشناسی در گسترهای وسیع از شاهکارهای ادبی ایران است. هدف این پژوهش فراتر از یک نگاه گذرا و سطحینگر است و با تعمق در لایههای پنهان متون، به کنکاش و بررسی ریشهها، تبارها و ابعاد گوناگون پدیدههای اجتماعی-حقوقی کلانی همچون «جرم»، «کیفر»، «عدالت»، «مسئولیت کیفری»، «بزهدیدگی» و همچنین راهبردهای «پیشگیری از جرم» میپردازد. این مفاهیم در بستر روایتهای ادبی استخراج و تحلیل شده و سپس در تقابل، تعامل و مقایسهای مستقیم با چارچوبهای نظری جرمشناسی معاصر قرار میگیرند. برای دستیابی به این هدف، طیفی گسترده و نمایانگر از متون ادبی ایران، از حماسی تا عرفانی و از اخلاقی تا طنز اجتماعی، مورد کاوش دقیق قرار میگیرند: از «شاهنامه» فردوسی به عنوان کهنترین سند هویت ملی و حماسی که مفاهیم عدالت و فرمانروایی عادلانه را در کانون خود دارد؛ تا «مثنوی معنوی» مولوی که اوج اندیشه عرفانی است و به کیفر درونی و سلوک اخلاقی میپردازد؛ و از «گلستان» و «بوستان» سعدی که به عنوان مکتبی برای اخلاق عملی و تربیت اجتماعی شناخته میشوند؛ تا اشعار عمیق حافظ که آینهای از نقد اجتماعی و ریاکاریهای جامعه است و همچنین طنز تلخ و هوشمندانه عبید زاکانی که به مثابه ابزاری تیزبر برای نقد و افشای مفاسد اجتماعی به کار رفته است.Criminal law and criminology concepts in classical Iranian literature
The rich, rich, and multi-layered classical Persian literature, which is considered a glorious legacy of Iranian civilization, is not only praised as a unique treasure trove of verbal art and linguistic subtleties, but also considered an unparalleled and rare source for interdisciplinary studies, especially in deep fields such as philosophy, sociology, and law. This article, by adopting a dual and combined approach that has both a critical dimension and uses an analytical-descriptive method, seeks to expand, deepen, and analyze the fundamental and essential concepts governing criminal law and criminology in a wide range of Iranian literary masterpieces. The aim of this research goes beyond a cursory and superficial look and, by delving into the hidden layers of texts, explores and examines the roots, lineages and various dimensions of macro-social-legal phenomena such as "crime", "punishment", "justice", "criminal responsibility", "victimization" as well as "crime prevention" strategies. These concepts are extracted and analyzed in the context of literary narratives and then directly contrasted, interacted and compared with the theoretical frameworks of contemporary criminology. To achieve this goal, a wide and representative range of Iranian literary texts, from epic to mystical and from moral to social satire, are carefully explored: from Ferdowsi's "Shahnameh" as the oldest document of national and epic identity that has the concepts of justice and just rule at its center; to Rumi's "Spiritual Mathnavi" which is the pinnacle of mystical thought and deals with inner punishment and moral conduct; And from Saadi's "Golestan" and "Bustan", which are known as a school for practical ethics and social education; to Hafez's profound poems, which are a mirror of social criticism and the hypocrisies of society; and also Obaid Zakani's bitter and intelligent humor, which has been used as a sharp tool to criticize and expose social corruption.
تبلیغات
