ذات گرایی جدید مسیر بازسازی فلسفه و فلسفۀ علم اسلامی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
علم فیزیک سه مقطع پیشانیوتنی، نیوتنی، و کوانتومی را پشت سر گذاشته است. هر مقطع دارای لوازم فکری فلسفی خاص به خود بوده است. فیزیک پیشانیوتنی به ذات گرایی و واقع گرایی قدیم (و به تعبیری، خام) و به فلسفه متقدمین و فلسفه اسلامی، فیزیک نیوتنی به ضدّذات گرایی و ضدّواقع گرایی و به غالب فلسفه های معاصری که در ایران رواج دارند، و فیزیک کوانتومی به ذات گرایی و واقع گرایی جدیدی، که عمدتاً در ایران ناشناخته است رهنمون شده اند. فلسفه اسلامی که در بستر فیزیک پیشانیوتنی به بار نشسته و به ذات گرایی و واقع گرایی قدیم رهنمون شده است، با ظهور فیزیک نیوتنی و لوازم ضدّذات گرایانه و ضدّواقع گرایانه آن، توان پیشروی خود را از دست داد و ناچارا دست بسته در کناری نظاره گر مانده است. فلسفه اسلامی برای اینکه بازسازی شده و امروزین گردد به یاری جریان ذات گرایی و واقع گرایی جدید نیازمند است. فلسفه اسلامی با تحلیل، نقد و بازسازی ذات گرایی جدید و به تبع آن، بازسازی خود، می تواند از منظری ذات گرایانه و واقع گرایانه، به بازسازی فلسفه عمومی، معرفت شناسی و فلسفه علم مبادرت ورزیده و به تبع آن ها در پیشبرد واقع بینانه سایر علوم و امور، و به تبع آن ها در حلّ و فصل واقع بینانه مسائل و مشکلات، سهم به سزائی داشته باشد.New Essentialism and the Reconstruction of Islamic Philosophy and the Islamic Philosophy of Science
The history of physics can be divided into three major periods: the pre-Newtonian, Newtonian, and quantum eras. Each stage has carried its own philosophical implications. Pre-Newtonian physics was aligned with classical essentialism and realism, which shaped both ancient philosophy and Islamic philosophy. Newtonian physics, by contrast, fostered anti-essentialist and anti-realist tendencies, giving rise to many contemporary philosophical currents still dominant in Iran. The quantum era, however, has led to the emergence of “new essentialism” and “new realism,” perspectives that remain largely unfamiliar within the Iranian intellectual landscape.
Islamic philosophy, grounded in the essentialist and realist outlook of the pre-Newtonian age, was unable to advance alongside the Newtonian paradigm and became largely passive in the face of anti-essentialist and anti-realist philosophies. For Islamic philosophy to modernize and regain vitality, it must engage with new essentialism and new realism. By critically analyzing and reconstructing these approaches, Islamic philosophy can not only renew itself but also contribute to the reconstruction of general philosophy, epistemology, and the philosophy of science from a realist standpoint. In doing so, it may play a central role in advancing other sciences and in offering realist solutions to contemporary intellectual and social challenges.
تبلیغات
