شرط ارتکازی استیلاد در نکاح دائم: تحلیلی بر مبانی فقهی و آثار حقوقی آن
آرشیو
چکیده
مقاله حاضر با رویکردی تطبیقی، وضعیت حقوقی سکوت زوجین درباره فرزندآوری در عقد نکاح دائم را در فقه امامیه و اهل سنت تحلیل می کند. یافته ها نشان می دهد که اختلاف این دو مکتب در تفسیر سکوت طرفین، نه صرفاً یک تفاوت فرعی، بلکه ناشی از تقابل دو نظام فلسفی در تبیین ماهیت قراردادهاست. درحالی که هر دو مکتب فقهی فرزندآوری را از مقتضای ذاتی عقد نکاح نمی دانند، در مواجهه با سکوت زوجین، دو رویکرد متمایز ظهور می کند: فقه امامیه با اتکا به پارادایم مقاصدی-عرفی، سکوت را به مثابه شرط ضمنی (ارتکازی) تفسیر می کند و با استناد به عرف و اهداف عقلایی ازدواج، در صورت امتناع یک طرف از فرزندآوری، ضمانت اجرای عسر و حرج را به رسمیت می شناسد. در مقابل، فقه اهل سنت با پیروی از پارادایم شکل گرایانه- لفظی، تنها اراده صریح را معتبر می داند و در غیاب شرط صریح، هیچ تعهد یا ضمانت اجرایی را قابل استناد نمی داند. این پژوهش استدلال می کند که مسئله استیلاد، کلیدی برای بازخوانی تفاوت های بنیادین در مبانی تفسیر قرارداد در فقه اسلامی است و بر ضرورت تصریح توافقات مرتبط با فرزندآوری در عقد نکاح تأکید می ورزد. یافته ها علاوه بر کاربرد در مطالعات فقه تطبیقی، پیامدهای عملی برای تقنین در حقوق خانواده دارد.The Implicit Condition of Sexual Exclusivity in Permanent Marriage: An Analysis of Its Foundations in Imami and Sunni Jurisprudence and Its Legal Implications
Adopting a comparative approach, this article analyzes the legal status of the spouses’ silence regarding procreation in a permanent marriage contract within Imami and Sunni jurisprudence. The findings indicate that the divergence between these two schools in interpreting such silence is not merely a secondary difference but reflects a deeper philosophical contrast in their conceptualization of contractual nature. Although both schools agree that procreation is not an intrinsic element of marriage, they diverge significantly when facing the spouses’ silence: Imami jurisprudence, grounded in a purposive and customary paradigm, interprets silence as an implicit (presumptive) condition. Relying on social custom and the rational objectives of marriage, it recognizes hardship ( ʿusr wa ḥaraj ) as a valid ground for remedy when one party refuses procreation. In contrast, Sunni jurisprudence, adhering to a formalistic and textual paradigm, validates only express intent and, in the absence of an explicit stipulation, denies any enforceable obligation or sanction. The study argues that the issue of procreation serves as a key to reinterpreting the fundamental differences in contract interpretation within Islamic jurisprudence and underscores the necessity of explicitly stipulating agreements related to procreation in marriage contracts. Beyond its contribution to comparative jurisprudence, the findings carry practical implications for family law legislation.
تبلیغات
