تحلیل فقهی - حقوقی تأثیر سقوط و اسقاط خیار عیب بر مطالبه ارش؛ با تأکید بر رویه قضایی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی، تأثیر سقوط و اسقاط خیار عیب را بر بقا یا زوال حق ارش، از منظر فقهی و رویه قضایی، به ویژه با نقد و تحلیل رأی اصراری هیئت عمومی دیوان عالی کشور به شماره 75 مورخ 18/11/1401، هیئت عمومی دیوان عالی کشور، مورد مطالعه قرار می دهد. پرسش بنیادین، چگونگی اثر سقوط یا اسقاط خیار عیب بر ارش است. این مقاله با استفاده از روش کتابخانه ای در جمع آوری اطلاعات، می کوشد با نگرش در مبانی فقهی و حقوقی و همچنین نگاه انتقادی به رویه قضایی، نخست، رابطه میان خیار عیب و ارش را آشکار سازد؛ سپس، بقا یا زوال ارش را در هنگام اسقاط خیار عیب تبیین نماید. حاصل آنکه با بررسی منابع پیش گفته، ملاحظه می شود که درمورد ارتباط میان خیار عیب و ارش، دو دیدگاه وجود دارد: نخست، ارش به عنوان جزئی از خیار عیب شناخته می شود؛ بنابراین، با اسقاط یا سقوط خیار عیب، حق مطالبه ارش نیز ساقط می شود. دوم، ارش حقی مستقل از خیار عیب به معنای حق فسخ به دلیل عیب مبیع است؛ به همین دلیل نیز اسقاط خیار عیب تأثیری بر حق ارش ندارد. در داوری میان این دو اندیشه، به نظر می رسد با توجه به مفهوم عرفی و لغوی خیار، که دلالت بر اختیار فسخ قرارداد دارد، تبیین جایگاه ارش، ذیل خیار عیب و سپس، استثنا شماردن خیار عیب از این رهگذر، مردود است. همچنین، آنچه از قصد باطنی متعاقدین بر اسقاط خیارات به ذهن متبادر می شود، تنها دلالت قصد باطنی آنها بر تحکیم معامله و جلوگیری از برهم خوردن قرارداد در آینده است. بنابراین، نمی توان توافق بر اسقاط خیار عیب را به معنای اسقاط حق دریافت ارش نیز دانست. ازاین رو، موضع هیئت عمومی دیوان عالی کشور در رأی اصراری شماره 75 قابل انتقاد است. بر این اساس، پیشنهاد می شود که عدم سقوط ارش با اسقاط مطلق خیار عیب، در قانون مدنی نیز تصریح شود. تا آن موقع، رویه قضایی می تواند براساس یافته های تحقیق حاضر در همین راستا گام بردارد.Jurisprudential and Legal Analysis of the Impact of the Lapse and Waiver of the Right of Defect (Khiyar-e-Aib) on Claiming Arsh, with Emphasis on Judicial Practice
This study, employing a descriptive-analytical approach, examines the impact of the lapse and waiver of the right of defect (Khiyar-e-Aib) on the preservation or extinction of the right to claim Arsh from both a jurisprudential and judicial practice perspective, with particular focus on a critical analysis of the binding decision of the General Board of the Supreme Court, No. 75, dated 18/11/1401. The fundamental question addressed is how the lapse or waiver of Khiyar-e-Aib affects the right to claim Arsh . Using a library-based research methodology, the study aims, first, to elucidate the relationship between Khiyar-e-Aib and Arsh through jurisprudential and legal foundations, and then to explain whether Arsh survives or is extinguished upon the waiver of Khiyar-e-Aib. The analysis of the sources reveals two prevailing perspectives regarding the relationship between Khiyar-e-Aib and Arsh : Arsh is considered an integral component of Khiyar-e-Aib; therefore, with the waiver or lapse of Khiyar-e-Aib, the right to claim Arsh is also extinguished. Arsh constitutes an independent right, separate from Khiyar-e-Aib, in the sense that it is the right to compensation due to the defect in the sold item; hence, the waiver of Khiyar-e-Aib has no effect on the right to claim Arsh . In evaluating these perspectives, it appears that, given the conventional and literal meaning of Khiyar—which denotes the option to rescind a contract—the interpretation of Arsh as subsumed under Khiyar-e-Aib, and thus the exclusion of Arsh from protection upon waiver of Khiyar-e-Aib, is untenable. Moreover, the internal intention of the contracting parties in waiving contractual options primarily reflects their desire to consolidate the transaction and prevent future rescission, and cannot be interpreted as a waiver of the right to claim Arsh . Accordingly, the stance of the General Board of the Supreme Court in binding decision No. 75 is open to criticism. Based on these findings, it is recommended that the Civil Code explicitly stipulate the non-extinction of Arsh despite the absolute waiver of Khiyar-e-Aib. Until such codification occurs, judicial practice may rely on the insights of this research to guide its rulings in this regard.
تبلیغات
