بررسی میزان ارتباط مؤلفه های درسی مؤثر بر خلاقیت و ابعاد خلاقیت در نظام آموزش معماری ایران (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین رابطه ی میان مؤلفه های درسی مؤثر بر خلاقیت و ابعاد خلاقیت در نظام آموزش معماری ایران انجام شده است. اهمیت این مطالعه از آن جا ناشی می شود که خلاقیت به عنوان یکی از بنیادی ترین شایستگی های حرفه ای معمار، متأثر از طراحی برنامه ی درسی، شیوه های تدریس و ساختار محیط یادگیری است. این پژوهش از نوع کاربردی–توسعه ای بوده و با اتخاذ رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) در چهار سطح توصیفی–تحلیلی، پیمایشی، موردکاوی و آینده پژوهی اجرا گردیده است. داده ها از طریق تحلیل محتوای برنامه های درسی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با اساتید و دانشجویان، مشاهده ی میدانی آتلیه های طراحی و پرسشنامه ی مبتنی بر طیف پنج درجه ای لیکرت گردآوری شده اند. جامعه ی آماری شامل دانشجویان و مدرسان سه دانشگاه تهران، شهید بهشتی و علم و صنعت است. داده های کمی با استفاده از آمار توصیفی و آزمون t تک نمونه ای در نرم افزار SPSS تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که مفهوم خلاقیت در برنامه های آموزشی معماری ایران به صورت درس مستقل یا چارچوب منسجم وجود ندارد و مؤلفه های آن در دروس نظری و کارگاهی به شکل پراکنده و ضمنی مطرح می شوند. نتایج تحلیل تطبیقی بر مبنای مدل پنج مرحله ای فرآیند خلاقیت (آمادگی، بینش، توسعه، پرورش و ارزیابی) نشان داد که میان هفت مؤلفه ی اصلی برنامه ی درسی — اعتبار محتوای آموزشی، ساختار مناسب دانش، مهارت آموزی، برنامه ی درسی تلفیقی، آموزش غیرمستقیم، توجه به تفاوت های فردی و افزایش علاقه مندی — و پنج بُعد خلاقیت رابطه ای معنادار، هم افزا و غیرخطی وجود دارد. در این میان، اعتبار برنامه ی درسی بیشترین اثرگذاری را بر تمامی ابعاد خلاقیت داشته و پس از آن مهارت آموزی و ساختار مناسب دانش در تقویت بینش خلاقانه و توسعه ی توان طراحی نقش محوری ایفا می کنند. در مقابل، آموزش غیرمستقیم و افزایش علاقه مندی، اگرچه موجب ارتقای انگیزش درونی می شوند، اما تأثیر مستقل محدودی بر بروز خلاقیت دارند. همچنین نتایج نشان داد که ارزیابی خلاقیت ضعیف ترین حلقه ی فرآیند آموزشی است و عمدتاً بر محصول نهایی متمرکز است، نه بر مسیر شکل گیری ایده و تفکر واگرا.متن
Investigating the relationship between curriculum components affecting creativity and dimensions of creativity in the Iranian architectural education system
The present study aims to elucidate the relationship between curriculum components influencing creativity and the dimensions of creativity within Iran’s architectural education system. The significance of this research lies in the fact that creativity—recognized as one of the core professional competencies of architects—is profoundly affected by curriculum design, teaching methods, and the structure of the learning environment. This applied–developmental research adopts a mixed-methods approach (quantitative–qualitative) and is conducted across four levels: descriptive–analytical, survey-based, case study, and futures research. Data were collected through curriculum content analysis, semi-structured interviews with faculty members and students, field observations in design studios, and a five-point Likert-scale questionnaire. The statistical population includes students and instructors from three major Iranian universities: the University of Tehran, Shahid Beheshti University, and Iran University of Science and Technology. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics and the one-sample t-test via SPSS software. Findings indicate that the concept of creativity is neither addressed as an independent course nor embedded within a coherent framework in current architectural curricula in Iran; rather, it is implicitly and sporadically integrated across theoretical and studio courses. Based on the five-stage model of the creative process (preparation, insight, development, nurturing, and evaluation), the comparative analysis revealed a significant, synergistic, and nonlinear relationship between seven key curriculum components—namely, content validity, appropriate knowledge structure, skill-based learning, integrative curriculum, indirect instruction, consideration of individual differences, and motivation enhancement—and the five dimensions of creativity. Among these, curricular content validity exerts the strongest influence across all dimensions of creativity, followed by skill acquisition and knowledge structuring, which play pivotal roles in fostering creative insight and design capability. Conversely, indirect instruction and motivation enhancement, while contributing to intrinsic motivation, have a comparatively limited independent effect on the manifestation of creativity. Moreover, the results demonstrate that creativity assessment remains the weakest link within the educational process, being predominantly outcome-oriented rather than process-oriented, with little attention to idea formation and divergent thinking.
تبلیغات
