تحلیل انسان شناختی کارکردهای صنایع دستی قشقایی؛ بازنمایی هویت، سنت و فرهنگ (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
مقدمه: در انسان شناسی، تحلیل کارکردهای فرهنگی یکی از رویکردهای بنیادین در فهم نظم اجتماعی، ساختارهای معنایی و تداوم فرهنگی در جوامع انسانی به شمار می رود. در این چارچوب، صنایع دستی نه صرفاً به عنوان ابزارهای مادی، بلکه به مثابه بازتابی از نظام های ارزشی، هویتی و اجتماعی قابل تحلیل اند. بررسی کارکردهای صنایع دستی در میان ایلات و عشایر، به ویژه با رویکرد انسان شناسی، امکان شناخت عمیق تری از سازوکارهای حفظ هویت، انتقال سنت و انسجام فرهنگی را فراهم می سازد. هدف پژوهش : هدف این پژوهش، تحلیل چندلایه ای صنایع دستی ایل قشقایی از منظر انسان شناسی و مبتنی بر نظریه کارکردگرایی مالینوفسکی است تا نقش این صنایع در بازنمایی نهادها، نیازهای اجتماعی، هویت، سنت ها و فرهنگ این جامعه به طور جامع تبیین شود. روش شناسی پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش پدیدارشناسی در چارچوب پارادایم تفسیرگرایی انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق با ۴۵ مشارکت کننده از جامعه قشقایی، مشاهده مستقیم و مطالعات اسنادی گردآوری شده و با استفاده از کدگذاری سه مرحله ای بر اساس روش نظریه پردازی زمینه ای تحلیل گردیده اند. تحلیل تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافته است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی این پژوهش استان فارس است که به عنوان یکی از زیست بوم های اصلی استقرار عشایر قشقایی شناخته می شود. یافته ها و بحث: یافته های این پژوهش نشان می دهد که کارکردهای صنایع دستی قشقایی را می توان در پنج حوزه اصلی شامل نهاد تولید، مصرف، اقتصاد، مناسک و کارکردهای نمادین بررسی کرد. هر یک از این حوزه ها به طور متفاوتی در تأمین نیازهای زیستی، فرهنگی و روانی (هویتی) جامعه قشقایی نقش ایفا می کنند و به حفظ و تداوم ساختارهای اجتماعی و فرهنگی این جامعه کمک می نمایند. نتایج: نتایج پژوهش نشان می دهد که صنایع دستی در جامعه قشقایی فراتر از صرف تولیدات هنری، نقش چندبعدی و بنیادینی در رفع نیازهای اساسی جامعه ایفا می کند. این نقش ها شامل بازتولید فرهنگی، تقویت انسجام اجتماعی، ارتقای مشارکت میان نسلی و دیپلماسی فرهنگی است که هم در فرآیند تولید و هم در مرحله مصرف، سازوکارهای حیاتی حفظ هویت، استمرار سنت ها و بازآفرینی فرهنگی را در ساختار زندگی ایلی فراهم می آورند.Anthropological Analysis of Qashqai Handicrafts’ Functions: Identity, Tradition, and Cultural Representation
Introduction: In anthropology, the functional analysis of cultural practices is considered a foundational approach to understanding social order, systems of meaning, and cultural continuity within human societies. Within this framework, handicrafts are not merely material artifacts, but are viewed as reflections of underlying systems of values, identity, and social organization. Investigating the functions of handicrafts among nomadic and tribal communities, particularly through an anthropological lens, offers more profound insights into the mechanisms of identity preservation, tradition transmission, and cultural cohesion. Purpose of the research: This study aims to conduct a multilayered anthropological analysis of Qashqai handicrafts based on Bronisław Malinowski’s functionalist theory, in order to comprehensively explain their role in representing social institutions, communal needs, identity, traditions, and the broader cultural system of this community. Methodology: This qualitative research was conducted using a phenomenological method within the interpretivist paradigm. Data were collected through in-depth interviews with 45 participants from the Qashqai community, direct observation, and document analysis. The data were analyzed using a three-stage coding process (open, axial, and selective) based on grounded theory methodology, and analysis continued until theoretical saturation was achieved. Geographical area of research: The geographical scope of this study is Fars Province, one of the main habitats of the Qashqai nomadic community. Results and Discussion: The findings of this study indicate that the functions of Qashqai handicrafts can be examined across five primary domains: production, consumption, economy, ritual practices, and symbolic functions. Each of these domains contributes in distinct ways to fulfilling the biological, cultural, and psychological (identity-related) needs of the Qashqai community, thereby supporting the preservation and continuity of its social and cultural structures. Conclusion: The results of the study indicate that handicrafts in the Qashqai community transcend mere artistic productions and play a fundamental, multidimensional role in addressing the essential needs of the society. These roles encompass cultural reproduction, strengthening social cohesion, enhancing intergenerational participation, and cultural diplomacy. Both in the production process and consumption phase, handicrafts provide vital mechanisms for preserving identity, sustaining traditions, and fostering cultural regeneration within the tribal social structure.
تبلیغات
