واکاوی تفسیرگرایانه و طراحی مدل آموزش اکوتوریسم (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
زمینه و هدف : با توجه به نقش روزافزون اکوتوریسم در توسعه پایدار، این پژوهش با هدف طراحی مدل بومی آموزش اکوتوریسم پایدار در ایران انجام شده است تا زمینه ساز ارتقاء کیفیت آموزش و توانمندسازی فعالان این حوزه باشد. روش شناسی : این تحقیق با رویکرد کیفی و در پارادایم تفسیری انجام و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از خبرگان حوزه اکوتوریسم گردآوری شده و با روش تحلیل مضمون و کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفته اند. اعتبار و پایایی داده ها با استفاده از تکنیک هایی چون بازبینی مشارکت کنندگان، بررسی همکار و ثبت دقیق مراحل پژوهش تضمین گردیده است. یافته ها : در مرحله نخست تحلیل کیفی، ۱۷۶ شاخص در قالب ۷ بُعد و ۴۳ مؤلفه شناسایی شد. ابعاد شامل هوشمندی بوم شناختی، رهبری بوم محور، هم افزایی پایدار، وجدان طبیعت مدار، نوآوری سبز، داستان سرایی بومی و فرهنگ طبیعت گرا بودند. در مرحله دلفی، ۳۸ شاخص به دلیل پیچیدگی اجرایی، نیاز به فناوری پیشرفته، هزینه بالا یا عدم اولویت در آموزش عمومی حذف شدند. همچنین، ۲۴ شاخص به دلیل هم پوشانی مفهومی، ادغام و به شاخص های جامع تر تبدیل شدند. درنهایت، ۱۳۲ شاخص که با اهداف اکوتوریسم (آموزش، حفاظت و مشارکت محلی) و با شرایط بومی ایران (تنوع زیستی، فرهنگی و محدودیت های زیرساختی) هم خوانی داشتند، در مدل نهایی حفظ شدند. نتیجه گیری و پیشنهادات : براساس نتایج آموزش اکوتوریسم نیازمند رویکردی چندبعدی است که تعامل بین دولت، جوامع محلی، مراکز آموزش عالی و ذی نفعان صنعت گردشگری را تقویت کند. مدل ارائه شده می تواند به عنوان چارچوبی راهبردی برای سیاست گذاران، برنامه ریزان و مراکز آموزشی در طراحی برنامه های آموزش اکوتوریسم در ایران مورد استفاده قرار گیرد. نوآوری و اصالت : نوآوری این پژوهش در ارائه الگویی بومی برای آموزش اکوتوریسم در ایران است که می تواند مبنای طراحی برنامه های آموزشی مؤثر در سطوح مختلف قرار گیرد و در سیاست گذاری آموزشی، تدوین سرفصل های دانشگاهی، توانمندسازی جوامع محلی و ارتقاء کیفیت گردشگری پایدار کاربرد داشته باشد.Interpretive Analysis and Design of an Ecotourism Education Model
Context and Purpose : Given the increasing role of ecotourism in sustainable development, this study aims to design a localized ecotourism education model for Iran to enhance educational quality and empower stakeholders in this field. Design/methodology/approach : This qualitative research was conducted within an interpretive paradigm. Data were collected through semi-structured interviews with 20 ecotourism experts and analyzed using thematic analysis with three-stage coding (open, axial, and selective). Data validity and reliability were ensured through techniques such as participant review, peer checking, and meticulous documentation of research stages. Findings : The initial qualitative analysis identified 176 indicators across seven dimensions and 43 components: ecological intelligence, eco-centric leadership, sustainable synergy, nature-oriented conscience, green innovation, indigenous storytelling, and nature-centric culture. In the Delphi phase, 38 indicators were excluded due to implementation complexity, high technology requirements, high costs, or lack of priority for general education. Additionally, 24 indicators were merged due to conceptual overlap, resulting in 132 indicators aligned with ecotourism goals (education, conservation, and local participation) and Iran’s local conditions (biodiversity, cultural diversity, and infrastructural constraints). Conclusion : Ecotourism education requires a multidimensional approach that fosters collaboration among government, local communities, academic institutions, and tourism stakeholders. The proposed model can serve as a strategic framework for policymakers, planners, and educational institutions in designing ecotourism training programs in Iran. Originality/value : This research offers an innovative, localized ecotourism education model for Iran, applicable to educational policy, university curricula development, local community empowerment, and enhancing sustainable tourism quality.
تبلیغات
