تأثیر کاهش سطح دریاچه ارومیه بر منابع آب زیرزمینی: پیامدهای محیطی و الزامات آمایشی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
این پژوهش به بررسی ارتباط بین تغییرات سطح آب های زیرزمینی و خشک شدن دریاچه ارومیه طی سال های 1380 تا 1394 پرداخته است. نتایج نشان می دهد تراز دریاچه ارومیه با شیب 0.25 متر در سال کاهش یافته و آبخوان های صوفیان شبستر، کهریز، و میاندوآب بیشترین تغییرات (ضریب تغییرات 24-79%) را تجربه کرده اند. تحلیل داده های 721 چاه پیزومتری با روش های درون یابی وزنی معکوس (IDW) در GIS نشان داد جهت جریان آب در آبخوان های سلماس، تسوج، و صوفیان شبستر معکوس شده و به سمت دریاچه تغییر کرده است. ارزیابی آسیب پذیری با مدل MOVE نشان داد آبخوان میاندوآب با وزن 0.63 بیشترین و آبخوان های تبریز و ارومیه با وزن 0.45 کمترین آسیب پذیری را دارند. مهم ترین عوامل مؤثر شامل برداشت بی رویه از چاه های عمیق، تغییر کاربری اراضی به باغات، و وابستگی اقتصادی به کشاورزی بوده اند. درحالی که توسعه صنعتی و گردشگری نقش مثبتی در کاهش آسیب پذیری داشته اند. این مطالعه تأکید می کند مدیریت منابع آب در حوضه دریاچه ارومیه باید مبتنی بر ویژگی های هیدرولوژیکی و اجتماعی اقتصادی هر آبخوان باشد و کنترل برداشت از آبخوان های پرخطر مانند سلماس و صوفیان شبستر در اولویت قرار گیرد. نتایج این پژوهش می تواند به سیاست گذاری های احیای دریاچه ارومیه و مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی کمک شایانی کند.The Impact of the Decline in Lake Urmia’s Water Level on Groundwater Resources: Environmental Consequences and Planning
This study examines the relationship between groundwater fluctuations and the desiccation of Lake Urmia from 2001 to 2016. The results indicate that the lake's water level has declined at a rate of 0.25 meters per year, with the Sufian-Shabestar, Kahriz, and Miandoab aquifers experiencing the most significant changes (coefficient of variation: 24–79%). Analysis of data from 721 piezometric wells using Inverse Distance Weighting (IDW) interpolation in GIS revealed a reversal in groundwater flow direction in the Salmas, Tasuj, and Sufian-Shabestar aquifers, now trending away from the lake. A Vulnerability assessment using the MOVE model identified the Miandoab aquifer as the most vulnerable (weight: 0.63), while the Tabriz and Urmia aquifers were the least vulnerable (weight: 0.45). Key contributing factors include excessive extraction from deep wells, land-use conversion to orchards, and economic reliance on agriculture. In contrast, industrial and tourism development positively mitigated vulnerability. The study emphasizes that water resource management in the Lake Urmia basin must be tailored to the hydrological and socio-economic characteristics of each aquifer, prioritizing the regulation of high-risk aquifers such as Salmas and Sufian-Shabestar. These findings can significantly inform policies for Lake Urmia’s restoration and sustainable groundwater management.
تبلیغات
