مطالعه تطبیقی نظریه فهم اجتماعی از نص و نظریه های تحلیل گفتمان (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
نظریه فهم اجتماعی از نص برای اولین توسط محمدجواد مغنیه در کتاب فقه امام صادق(ع) به عنوان یک رویکرد نوین در استنباط از ادله فقهی مطرح شد و شهید آیت الله سیدمحمدباقر صدر با صورت بندی متقن از آن، این رویکرد را نقطه عطف تاریخ فقه قلمداد کرد. موضوع تحلیل گفتمان نیز بررسی هرگونه پدیده نشانه شناختی اعم از متن، گفتار، رویدادهای ارتباطی و... است. مهم ترین جغرافیای مشترک تحلیل گفتمان و نظریه فهم اجتماعی از نص را می توان حوزه «زبان» دانست. چراکه به تعبیر زبان شناسان معانی در ذهن وجود مستقلی ندارند، بلکه معنا در زبان است و باید برای دستیابی به معنا ساختار زبان را فهمید. در فهم اجتماعی از نص نیز به این نکته اشاره می شود که ظهور کلام با دلالت لفظی وضعی کامل نمی شود مگر هنگامی که دلالت های اجتماعی کلام یعنی ارتکازات عقلایی ای که در بستر آن متن صادر شده است ملاحظه شود و در ترکیب دلالت وضعی و اجتماعی به یک مدلولی نهایی نائل آید. در این مقاله با رویکرد میان رشتگی و با روش توصیفی و تطبیقی فهم اجتماعی از نص از منظر آیت الله سیدمحمدباقر صدر با روش تحلیل گفتمان از منظر فوکو، ون دایک، فرکلاف و مورد کاوش قرار می گیرد و سپس جایگاه استفاده از روش تحلیل گفتمان و توسعه ابزار استنباط را در مصادیق فقهی مطمح نظر قرار داده می شود.A comparative study of the theory of social understanding of the text and discourse analysis theories
The theory of social understanding of texts was first introduced by Mohammad-Javad Mughniyah in his book Fiqh of Imam Sadiq (AS) as a novel approach to deriving rulings from juristic evidence, and Martyr Ayatollah Seyyed Mohammad-Baqer Sadr, by providing a rigorous formulation of it, considered this approach a turning point in the history of Islamic jurisprudence. The subject of discourse analysis, meanwhile, involves examining any semiotic phenomenon, including texts, speech, communicative events, and so on. The most significant common ground between discourse analysis and the theory of social understanding of texts can be considered the domain of “language.” According to linguists, meanings do not exist independently in the mind; rather, meaning resides in language, and to access meaning, one must understand the structure of language. In the social understanding of texts, it is also emphasized that the emergence of speech is not fully realized through literal, situational denotation alone; rather, the social implications of speech—that is, the rational presuppositions within the context in which the text is issued—must be considered, and a final interpretation is achieved through the combination of situational and social denotation. In this article, using an interdisciplinary approach and descriptive-comparative method, the social understanding of texts from the perspective of Ayatollah Seyyed Mohammad-Baqer Sadr is examined alongside discourse analysis from the perspectives of Foucault, van Dijk, and Fairclough. Subsequently, the role of employing discourse analysis and the development of interpretive tools in jurisprudential cases is discussed.
تبلیغات
